Αρχαία Ελληνικά -2015

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΔΙΔΑΚΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

Γ1. Τέτοια λοιπόν περίπου ήταν η ναυτική δύναμη των Ελλήνων, στα παλιά και στα νεότερα χρόνια. Όσοι έστρεψαν την προσοχή τους στο ναυτικό απέκτησαν σημαντική δύναμη λόγω της αύξησης των εσόδων και της επιβολής τους πάνω στους άλλους. Γιατί όσοι δεν είχαν αρκετή γη κάνοντας επιδρομές στα νησιά τα υπέτασσαν. Στην ξηρά ωστόσο δεν έγινε κάποιος πόλεμος από τον οποίο να αναδειχθεί κάποια ισχυρή δύναμη· όλοι όσοι έγιναν ήταν πόλεμοι μεταξύ γειτόνων, ενώ εκστρατείες σε ξένες και μακρινές χώρες για την κατάκτηση άλλων, δεν επιχείρησαν οι Έλληνες. Γιατί ούτε συντάσσονταν ως υπήκοοι με τις ισχυρές πόλεις ούτε εξάλλου έκαναν με τη θέλησή τους κοινές εκστρατείες με ίσους όρους.

Και η μετάφραση του Σκουτερόπουλου:

"Έτσι λοιπόν είχαν τα πράγματα με τις ναυτικές δυνάμεις των Ελλήνων, τα παλαιά χρόνια και αργότερα. Ωστόσο μέγιστη δύναμη απέκτησαν όσοι στράφηκαν στο ναυτικό, αφού και χρήματα τους απέφερε και κυριαρχία επάνω σε άλλους. Διότι έκαναν επιδρομές στα νησιά και τα υποδούλωναν, ιδίως όσοι δεν είχαν αρκετή γη. Πόλεμος όμως στην ξηρά τέτοιος, ώστε να αναδειχτεί από αυτόν και κάποια σημαντική στρατιωτική δύναμη, δεν έγινε κανένας. Όσοι έγιναν ήσαν όλοι μεταξύ ομόρων, και εκστρατείες σε ξένες περιοχές, πολύ μακρινές από τον τόπο τους προς υποδούλωση άλλων δεν επιχειρούσαν οι Έλληνες. Διότι δεν συντάσσονταν με τις ισχυρότερες πόλεις ως υπήκοοί τους ούτε πάλι επιχειρούσαν ως ίσοι από κοινού εκστρατείες".

Γ2.  
ἦν: ἔσται

ἐλαχίστην: ἐλάσσοσι(ν)

προσσχόντες: πρόσσχωμεν

ἐπιπλέοντες: ἐπιπλεῑτε

κατεστρέφοντο: κατεστράφθω

μάλιστα: μάλα

διαρκῆ: (ὦ) διαρκές

ἐκδήμους: ἐκδήμοις

οὐδείς: οὐδεμιᾶς

ἐξῇσαν: ἐξελθεῖν

Γ3. α.

τά ναυτικά: υποκ. στο ρήμα ἦν (αττική σύνταξη)

αὐτοῖς: αντικείμενο στην επιθετική μετοχή «οἱ προσσχόντες»

ἄλλων: γεν. αντικειμενική στο «ἀρχῇ».

ἐπί καταστροφῇ: εμπρόθετος προσδιορισμός του τελικού αιτίου στο «οὐκ ἐξῇσαν».

ὑπήκοοι: επιρρηματικό κατηγορούμενο τρόπου από το ρήμα «ξυνειστήκεσαν» στο «οἱ Ἕλληνες».

Γ3.β.

1. Ἅπαντες γιγνώσκουσι ὅτι ἰσχύν δὲ περιεποιήσαντο ὅμως οὐκ ἐλαχίστην οἱ προσσχόντες αὐτοῖς.

2. Ἅπαντες γιγνώσκουσι ἰσχύν περιποιησαμένους ὅμως οὐκ ἐλαχίστην τοὺς προσσχόντας αὐτοῖς.

3. Ἅπαντες γιγνώσκουσι ἰσχύν περιποιήσασθαι ὅμως οὐκ ἐλαχίστην τοὺς προσσχόντας αὐτοῖς.

Απαντήσεις Αρχαίων Ελληνικών 2014

Α1. Επομένως, οι αρετές δεν υπάρχουν μέσα μας εκ φύσεως ούτε όμως και είναι αντίθετη προς τη φύση μας η γένεσή τους μέσα μας, αλλά η φύση μάς έκανε επιδεκτικούς στις αρετές, τέλειοι όμως σ’ αυτές γινόμαστε με τη διαδικασία του έθους.

Επιπλέον, για όσα έχουμε από τη φύση, πρώτα έχουμε τη δυνατότητα να ενεργήσουν και ύστερα προχωρούμε στην αντίστοιχη ενέργεια (πράγμα που γίνεται φανερό στις αισθήσεις μας· πραγματικά, τις αισθήσεις της όρασης ή της ακοής δεν τις αποκτήσαμε έχοντας δει ή έχοντας ακούσει πολλές φορές, αλλά αντίθετα: έχοντάς τες τις χρησιμοποιήσαμε· δεν τις αποκτήσαμε με τη χρήση)· τις αρετές όμως τις αποκτούμε αφού πρώτα τις εφαρμόσουμε στην πράξη, όπως ακριβώς γίνεται και στις άλλες τέχνες· τα πράγματα δηλαδή που πρέπει πρώτα να τα μάθουμε προτού αρχίσουμε να τα κάνουμε, τα μαθαίνουμε κάνοντάς τα· για παράδειγμα, οικοδόμοι γίνονται χτίζοντας σπίτια, κιθαριστές παίζοντας κιθάρα, με τον ίδιο τρόπο γινόμαστε δίκαιοι κάνοντας δίκαιες πράξεις, σώφρονες κάνοντας σώφρονες πράξεις, ανδρείοι κάνοντας ανδρείες πράξεις.

Θέματα Εξετάσεων Ελλήνων του Εξωτερικού - Αρχαία Ελληνικά 2013

Οι εκφωνήσεις (εδώ)

Αδίδακτο – Ισοκράτους, Περί Αντιδόσεως 232-234

Γ1. Μετάφραση

Ύστερα από αυτά, ο Κλεισθένης αφού (ο οποίος) εξορίστηκε από τους τυράννους, (αφού) έπεισε με τα λόγια τους Αμφικτύονες να του δανείσουν τα χρήματα του θεού και τη δημοκρατία επανέφερε και τους τυράννους εκδίωξε και εγκαθίδρυσε εκείνη τη δημοκρατία που υπήρξε η αιτία (πηγή) των μεγαλύτερων αγαθών για τους Έλληνες. Μετά από αυτόν ο Θεμιστοκλής που υπήρξε ο αρχηγός στον Περσικό πόλεμο, αφού συμβούλευσε τους προγόνους μας να εγκαταλείψουν την πόλη – πράγμα για το οποίο ποιος θα μπορούσε να τους πείσει, αν δεν ήταν εξαιρετικός ρήτορας; – οδήγησε τις υποθέσεις τους σε τέτοιο σημείο, ώστε, αφού εγκατέλειψαν για λίγες μέρες την πόλη τους, να γίνουν για πολύ καιρό κυρίαρχοι των Ελλήνων.

Γ2.

ταῦτα: τούτοις

πόλεως: πόλι

πείσας: πεπεικέναι

κατήγαγε: κατάγαγε

Ἕλλησι: Ἕλλην

μεγίστων: μείζονος

ἡγεμών: ἡγεμόνας

ἐκλιπεῖν: ἐξέλειπε

ὀλίγας: ὀλίγον

γενόμενοι: γενησόμενοι

Γ3.

ἐκπεσών: χρονική (ή αναφορική) μετοχή, συνημμένη στο υποκ. του ρ. «Κλεισθένης»

τοὺς τυράννους: αντικείμενο του ρ. «ἐξέβαλε»

ἡγεμών: κατηγορούμενο στο «Θεμιστοκλῆς» από τη μετοχή «γενόμενος»

ἡμῶν: γενική κτητική στο «τοῖς προγόνοις»

ἐκλιπεῖν: άμεσο αντικείμενο στη μετοχή «συμβουλεύσας» και τελικό απαρέμφατο

Θέματα Αρχαίων Ελληνικών 2013

 Οι εκφωνήσεις (εδώ)

Οι ενδεικτικές απαντήσεις

Α1. Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη αποτελεί ένα είδος κοινωνικής συμβίωσης (κοινότητας, συνύπαρξης) και ότι κάθε κοινωνία έχει συσταθεί για την επίτευξη κάποιου αγαθού [πράγματι, όλοι κάνουν το παν για χάρη εκείνου που τους φαίνεται ωφέλιμο], είναι ολοφάνερο ότι όλες οι κοινωνίες έχουν για στόχο τους κάποιο αγαθό και, ακριβέστερα, αυτή που είναι ανώτερη απ’ όλες και κλείνει μέσα της όλες τις άλλες, επιδιώκει το ανώτερο απ’  όλα τα αγαθά. Κι αυτό είναι που ονομάζουμε πόλη ή πολιτική κοινωνία.

Επειδή όμως η πόλη ανήκει στην κατηγορία των σύνθετων πραγμάτων – όπως όλα εκείνα τα πράγματα που το καθένα τους είναι ένα όλον, αποτελούμενο όμως από πολλά μέρη - είναι φανερό ότι πριν από οτιδήποτε άλλο πρέπει να ψάξουμε να βρούμε τι είναι ο πολίτηςž η πόλη δεν είναι παρά ένα πλήθος πολιτών. Για το περιεχόμενο, πράγματι της λέξης πολίτης διατυπώνονται πολλές φορές διαφορετικές μεταξύ τους γνώμεςž δεν υπάρχει δηλ. ομοφωνία για το περιεχόμενο της λέξης πολίτης: αυτός που είναι πολίτης σ’ ένα δημοκρατικό πολίτευμα, συχνά δεν είναι πολίτης σ’ ένα ολιγαρχικό πολίτευμα.

Θέματα Αρχαίων Ελληνικών Επαναληπτικών Εξετάσεων

To διδαγμένο κείμενο και οι ενδεικτικές απαντήσεις του

Πλάτωνος Πολιτεία 514A–515Α

Α1. Από το παραπάνω κείμενο να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του αποσπάσματος: «Μετὰ ταῦτα δή... τὰ θαύματα δεικνύασιν».

Μονάδες 10

Β1. Να ερμηνεύσετε, με βάση το κείμενο που σας δίνεται, τους συμβολισμούς: πρὸς τὸ φῶς, ἐν δεσμοῖς, ἀνδριάντας.

Μονάδες 15

Β2. Με ποιους εκφραστικούς τρόπους αισθητοποιείται η εικόνα του σπηλαίου και των δεσμωτών (μονάδες 8) και ποιος ο ρόλος του καθενός; (μονάδες 7)

Μονάδες 15

Β3. Ποιες είναι, κατά τον Πλάτωνα, οι ενασχολήσεις των φυλάκων-αρχόντων (βασιλέων) μετά την ολοκλήρωση της αγωγής τους και ποια τα χαρακτηριστικά τους ως φιλοσόφων-βασιλέων;

Μονάδες 10

Β4. Να βρείτε στο διδαγμένο κείμενο μία ετυμολογικά συγγενή λέξη, απλή ή σύνθετη, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις της νέας ελληνικής: γεωμετρία, σχήμα, ευφυής, υπόδημα, διένεξη, οπτασία, άξονας, διεργασία, πυρετός, δίφθογγος.

Μονάδες 10

Ενδεικτικές απαντήσεις

Α1. Ύστερα απ’ αυτά λοιπόν, είπα, παράστησε την ανθρώπινη φύση μας σχετικά με την παιδεία και την απαιδευσία με την ακόλουθη εικόνα. Φαντάσου δηλαδή (κάποιους) ανθρώπους σα μέσα σε μια υπόγεια κατοικία όμοια με σπηλιά, που έχει την είσοδό της μακριά ανοιχτή προς το φως σε όλο το μήκος της σπηλιάς, να βρίσκονται μέσα σ’ αυτήν από παιδιά αλυσοδεμένοι και στα πόδια και στους αυχένες, ώστε και να μένουν οι ίδιοι ακίνητοι και να βλέπουν μόνο μπροστά, και να μη μπορούν να στρέφουν γύρω τα κεφάλια τους εξαιτίας των δεσμών, (φαντάσου) επίσης να φέγγει γι’αυτούς από ψηλά κι από μακριά ένα φως από φωτιά που καίει πίσω τους, κι ανάμεσα στη φωτιά και τους δεσμώτες, πάνω (στην επιφάνεια  της γης) να υπάρχει δρόμος, δίπλα στον οποίο φαντάσου να είναι χτισμένο ένα χαμηλό τειχίο, όπως ακριβώς στήνονται από τους θαυματοποιούς μπροστά τους τα παραπετάσματα σκηνής, πάνω από τα οποία παρουσιάζουν τα θαυματουργά τεχνάσματά τους.

Β1.

- πρὸς τὸ φῶς: η  Ιδέα του αγαθού, η γνώση και η αλήθεια, η ύψιστη ιδέα (οντολογικά ο ίδιος ο θεός).

- ἐν δεσμοῖς: οι άνθρωποι που βρίσκονται στο σπήλαιο βρίσκονται (ἐν δεσμοῖς) με αποτέλεσμα να μένουν ακίνητοι («μένειν τε αὐτούς» (ενν. ἀκινήτους) και να βλέπουν κατευθείαν μπροστά, εφόσον έχουν «ἐν δεσμοῖς... τούς αὐχένας». Με τα δεσμά οι άνθρωποι καθηλώνονται σε ένα σημείο, ώστε να βλέπουν μόνο τις εικόνες των πραγμάτων, θεωρώντας ότι αποτελούν την μοναδική αλήθεια. Οι σκιές των αντικειμένων που αντικρίζουν οι δεσμώτες είναι απεικάσματα των όντων που βρίσκονται στον κόσμο των ιδεών. Τα δεσμά, επομένως, είναι  τα εμπόδια που συναντά ο άνθρωπος στη ζωή και τον απομακρύνουν  από την αναζήτηση και τη θέαση του Αγαθού. Κατά τον Πλάτωνα, η άγνοια και η προσήλωση στα υλικά αγαθά δεν προσανατολίζουν τον άνθρωπο προς τη δικαιοσύνη και το αγαθό. Για να γνωρίσουμε την αλήθεια, πρέπει ν’ αποτινάξουμε τα δεσμά των αισθήσεων αλλά και τα δεσμά των ποικίλων εξουσιαστών, που αφήνουν ν’ αντιλαμβανόμαστε μόνο τα αντίγραφα και τις απατηλές σκιές της πραγματικότητας. 

- ἀνδριάντας: εικόνες φυσικών αντικειμένων που προέρχονται από το ανώτερον ορατόν. Ό,τι υπάρχει στη σπηλιά (με την εξαίρεση των φερόντων και των ίδιων των δεσμωτών) είτε είναι σκεύη, είτε σκιές θα πρέπει να θεωρηθούν λιγότερο φωτεινά και αληθή από τα ορατά που βρίσκονται εκτός σπηλιάς. Ο λόγος είναι ότι δεν αντλούν το φως και την αλήθεια από τον ήλιο αλλά από το φως του πυρός. 

 Β2.

-          Αλληγορία είναι εκφραστικός τρόπος με τη μορφή συνεχούς μεταφοράς ή παρομοίωσης. Ο Πλάτωνας χρησιμοποιεί τον τρόπο αυτό, όπως και το μύθο, γιατί η κυριολεξία αποδεικνύεται ανεπαρκής να αποδώσει τόσο τα πολύ γήινα θέματα όσο και τα μεταφυσικά. Η μυθική αφήγηση λύνει αυτό το πρόβλημα χωρίς να εναντιωθεί στη λογική αλλά προσθέτοντας μια μεταφορική λογική στην αποδεικτική διαδικασία. Μ’ άλλα λόγια, δηλώνεται έτσι ό, τι δεν μπορεί να ειπωθεί με λογικές έννοιες. Με την αλληγορία του σπηλαίου ο Πλάτωνας προσπαθεί να δείξει την επίδραση που ασκεί η παιδεία στην ανθρώπινη φύση, καθώς της επιτρέπει να περάσει από τον κόσμο των αισθήσεων στον αληθινό κόσμο της νόησης. Οι άνθρωποι δηλαδή μπορούν μέσω της παιδείας  να φτάσουν το ιδεατό και το πραγματικό, που είναι το Αγαθό, τον ύψιστο σκοπό της γνώσης.

-          Ο διάλογος προσδίδει στο κείμενο ζωηρότητα, ενδιαφέρον και παραστατικότητα.

εναλλακτικά:

• Το δεύτερο ενικό πρόσωπο δίνει την αμεσότητα της προσωπικής επικοινωνίας.
• Οι εικόνες στατικές, κινητικές, ακουστικές ζωντανεύουν την περιγραφή.
• Η παρομοίωση (οἶον ἐν καταγείῳ οἰκήσει σπηλαιώδει).
• Η αναστροφή της πρόθεσης (παιδείας τε πέρι καὶ ἀπαιδευσίας) προσδίδοντας έτσι ύφος επίσημο και τραγικό.

Β3.

Οι φύλακες-επίκουροι επωμίζονται στρατιωτικά και διοικητικά καθήκοντα και, γενικά, είναι αφοσιωμένοι στην υπηρεσία του κράτους. Οι φύλακες-παντελείς αναλαμβάνουν, μετά τα 50 τους χρόνια τη διακυβέρνηση και μεριμνούν για την ευδαιμονία ολόκληρης της πολιτείας. Η πορεία λοιπόν προς την ολοκλήρωση του ενάρετου ανθρώπου είναι τραχεία και γεμάτη δυσκολίες. Όσοι από τους φύλακες-επίκουρους υποστούν με επιτυχία τις κρίσεις που έχουν καθοριστεί προάγονται μετά τα 50 τους έτη σε φύλακες παντελείς, δηλαδή σε φύλακες-άρχοντες (βασιλείς). Οι ενασχολήσεις αυτής της ολιγάριθμης αρχηγεσίας (ελίτ) είναι εν μέρει πρακτικές (διοίκηση του κράτους) και εν μέρει θεωρητικές, δηλαδή ενασχόληση με τις επιστήμες και τη φιλοσοφία. Οι άρχοντες έχουν την ευθύνη για την εκπαίδευση της νέας γενιάς των φυλάκων, ζουν μακάρια, επειδή απολαμβάνουν τις πνευματικές ηδονές που μόνο αυτές διαρκούν, και όταν πεθάνουν τιμώνται ως ήρωες.

Β4.

γεωμετρία: καταγείῳ
σχήμα: ἐχούσῃ (ὑπερέχοντα)
ευφυής: φύσιν
υπόδημα: δεσμοῖς
διένεξη: φέροντας
οπτασία: ἰδέ ( ὁρᾶν, ὅρα)
άξονας: περιάγειν
διεργασία: εἰργασμένα
πυρετός: πυρός
δίφθογγος: φθεγγομένους

To αδίδακτο και οι ενδεικτικές απαντήσεις του

Ξενοφῶντος Ἑλληνικὰ Στ΄ ΙV, 6-7

Ὁ μὲν δὴ Κλεόμβροτος ταῦτα ἀκούων παρωξύνετο πρὸς τὸ μάχην συνάπτειν. τῶν δ’ αὖ Θηβαίων οἱ προεστῶτες ἐλογίζοντο ὡς εἰ μὴ μαχοῖντο, ἀποστήσοιντο μὲν αἱ περιοικίδες αὐτῶν πόλεις, αὐτοὶ δὲ πολιορκήσοιντο· εἰ δὲ μὴ ἕξοι ὁ δῆμος ὁ Θηβαίων τἀπιτήδεια, ὅτι κινδυνεύσοι καὶ ἡ πόλις αὐτοῖς ἐναντία γενέσθαι. ἅτε δὲ καὶ πεφευγότες πρόσθεν πολλοὶ αὐτῶν ἐλογίζοντο κρεῖττον εἶναι μαχομένους ἀποθνῄσκειν ἢ πάλιν φεύγειν. πρὸς δὲ τούτοις παρεθάρρυνε μέν τι αὐτοὺς καὶ ὁ χρησμὸς ὁ λεγόμενος ὡς δέοι ἐνταῦθα Λακεδαιμονίους ἡττηθῆναι ἔνθα τὸ τῶν παρθένων ἦν μνῆμα, αἳ λέγονται διὰ τὸ βιασθῆναι ὑπὸ Λακεδαιμονίων τινῶν ἀποκτεῖναι ἑαυτάς.

Γ1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του παραπάνω κειμένου.

Μονάδες 20

Γ2. Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:

παρωξύνετο : το α΄ πληθυντικό πρόσωπο της οριστικής του παρακειμένου στην ίδια φωνή

συνάπτειν : το β΄ ενικό πρόσωπο της προστακτικής του αορίστου στην ίδια φωνή

προεστῶτες : την ονομαστική ενικού στο θηλυκό γένος

πεφευγότες : το απαρέμφατο του αορίστου β΄ στην ίδια φωνή

πολλοί : τον ίδιο τύπο στον υπερθετικό βαθμό

κρεῖττον : τη δοτική πληθυντικού στο ίδιο γένος και στον ίδιο βαθμό

δέοι : το γ΄ ενικό πρόσωπο του παρατατικού

ἡττηθῆναι : το γ΄ ενικό πρόσωπο της ευκτικής του ενεστώτα

μνῆμα: τη δοτική ενικού

ἑαυτάς: τον ίδιο τύπο στο α΄ πρόσωπο.

Μονάδες 10

Γ3.α. Να γίνει πλήρης συντακτική αναγνώριση των παρακάτω λέξεων και φράσεων: ταῦτα, αὐτοῖς, αὐτῶν (το δεύτερο στο κείμενο), μαχομένους, ἀποθνῄσκειν, πρὸς τούτοις, Λακεδαιμονίους. (μονάδες 7)

Γ3.β. «τῶν δ’ αὖ Θηβαίων ... αὐτῶν πόλεις»: να μετατρέψετε τον πλάγιο λόγο σε ευθύ. (μονάδες 3)

Μονάδες 10

Ενδεικτικές απαντήσεις

Γ1. Και ο Κλεόμβροτος, ακούγοντας αυτά, παρακινιόταν να συνάψει μάχη. Από την άλλη πάλι, οι επικεφαλής των Βοιωτών υπολόγιζαν ότι, εάν δεν έκαναν μάχη, θα ξεσηκώνονταν όλες οι γειτονικές τους πόλεις και οι ίδιοι θα πολιορκούνταν. Εάν πάλι ο Θηβαϊκός λαός δεν είχε τα αναγκαία για να συντηρηθεί, (σκέπτονταν) ότι θα υπήρχε κίνδυνος και η πόλη (τους) να τους γίνει εχθρική. Και επειδή πράγματι είχαν υποχωρήσει προηγουμένως πολλοί απ’  αυτούς, θεωρούσαν ότι είναι καλύτερο γι’ αυτούς να πεθάνουν πολεμώντας παρά να κάνουν πάλι πίσω. Εκτός αυτών (επιπροσθέτως), τους ενθάρρυνε κάπως και ο χρησμός που έλεγε πως οι Λακεδαιμόνιοι έπρεπε να ηττηθούν εκεί όπου βρισκόταν το μνήμα των παρθένων, οι οποίες λένε πως αυτοκτόνησαν, αφού βιάστηκαν από κάποιους Λακεδαιμονίους.

Γ2. παρωξύμμεθα, σύναψον, προεστῶσα, φυγεῖν, πλεῖστοι, κρείττοσι, ἔδει, ἡττῷτο, μνήματι, ἐμαυτάς.

Γ3.α.

ταῦτα: αντ. στο «ἀκούων».

αὐτοῖς: δοτ. αντ. στο «ἐναντία».

αὐτῶν (το δεύτερο στο κείμενο): γεν. διαιρετική στο «πολλοί».

μαχομένους: τροπική μτχ., ως επιρρ. προσδ. του τρόπου στο «ἀποθνήσκειν».

ἀποθνῄσκειν: τελ. απαρ. και υποκ. στην απρόσωπη έκφραση «κρεῖττον εἶναι».

πρὸς τούτοις: εμπρόθετος προσδιορισμός της προσθήκης στο «παρεθάρρυνε».

Λακεδαιμονίους: υποκ. στο απαρ. «ἡττηθῆναι».

 Γ3.β. Εἰ μὴ μαχούμεθα, ἀποστήσονται μὲν αἱ περιοικίδες ἡμῶν πόλεις (πραγματικό).

Πανελλήνιες Εξετάσεις 2012 - Αρχαία Ελληνικά

Τα θέματα (ΕΔΩ)

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ

Α1.

Και όλα αυτά γιατί η ηθική αρετή σχετίζεται στην πραγματικότητα με την ευχαρίστηση και με τη δυσαρέσκειαž γιατί λόγω της ευχαρίστησης κάνουμε ευτελή πράγματα, ενώ λόγω δυσαρέσκειας απέχουμε από τα όμορφα πράγματα. Γι’ αυτό και είναι ανάγκη - όπως το λέει ο Πλάτων - να έχουμε πάρει ήδη από μικροί εκείνη την αγωγή που θα μας κάνει να ευχαριστιόμαστε και να δυσαρεστούμεθα με αυτά που πρέπειž αυτή είναι η σωστή παιδεία.

Και πρέπει όχι μόνον να πούμε έτσι (απλά), ότι, δηλαδή, (η ηθική αρετή είναι κάποια) έξη / συνήθεια, αλλά (να πούμε) και ποιας ποιότητας (έξη /συνήθεια). Πρέπει, λοιπόν, να πούμε ότι κάθε αρετή, όποιου πράγματος κι αν είναι αρετή, και αυτό που την κατέχει το κάνει να φτάσει στην κατάστασή του την τέλεια και το κάνει να εκτελεί καλά το έργο τουž όπως για παράδειγμα η αρετή του ματιού καθιστά το μάτι αξιόλογο και (το βοηθάει να εκτελέσει καλά) το έργο τουž δηλαδή, χάρη στην αρετή του ματιού βλέπουμε καλά. Παρόμοια, η αρετή του (πολεμικού) αλόγου κάνει (το) άλογο αξιόλογο και ικανό να τρέξει και να μεταφέρει τον αναβάτη (του) και να αντέξει τους εχθρούς. Αν βέβαια αυτό συμβαίνει σε όλες τις περιπτώσεις, (άρα) και η αρετή του ανθρώπου θα είναι η έξη, χάρη στην οποία ο άνθρωπος γίνεται ενάρετος και χάρη στην οποία θα εκτελέσει με το σωστό τρόπο το έργο του.

Β1.

Ÿ Ο Αριστοτέλης, σε αντίθεση με τους Κυνικούς, τους Κυρηναϊκούς και ιδιαίτερα το Σπεύσιππο, που δε συζητούσαν καθόλου περί ηδονής, θεωρούσε πως οι αρετές σχετίζονται με την ηδονή και με τη λύπη. Αναγνώριζε, ωστόσο, ότι η ηδονή και η λύπη δεν έχουν μόνο θετικές αλλά και αρνητικές συνέπειες. Γι’ αυτό τις συνέδεε με την αρετή υπό συγκεκριμένους ποιοτικούς και χρονικούς καθορισμούς. Έτσι, όποιος ενεργεί με σωφροσύνη, δηλ. αποκτά την ηθική έξη ή την αρετή της σωφροσύνης, τη βιώνει δηλ. κυριολεκτικά, αισθάνεται ευχάριστα να (ή όταν) απέχει από τις σωματικές ηδονές. Αντίθετα, όποιος δεν ενεργεί με μέτρο, δηλ. αποκτά την έξη της ακολασίας, τότε αισθάνεται δυσάρεστα να (ή όταν) απέχει από της ηδονές.

Ÿ Παρατηρούµε ότι ο Αριστοτέλης συνδέει στενά την ηθική µε την ψυχολογία, προβάλλοντας την άποψη ότι κάθε πράξη τη συνοδεύει ένα ευχάριστο ή ένα δυσάρεστο συναίσθηµαž έτσι, κοντά στους όρους της ηθικής (ἕξεις, σώφρων, ἀκόλαστος, ἠθική ἀρετή κ.ά.) χρησιµοποιεί και όρους της ψυχολογίας (ἡδονή, λύπη, ἀχθόµενος, χαίρων κ.ά.). Η σύνδεση αυτή δεν είναι τυχαία, αφού ο Αριστοτέλης είναι ο πρώτος που ασχολήθηκε συστηµατικά µε την έρευνα θεµάτων που άπτονται του ενδιαφέροντος της σύγχρονης ψυχολογίας, γι’ αυτό και θεωρείται από πολλούς ως ο πατέρας της ψυχολογίας.

Ÿ Τη σύνδεση της ηθικής µε τα συναισθήµατα και τις επιθυµίες τη συναντούµε και στον Πλάτωνα. Ο δάσκαλος του Αριστοτέλη υποστήριζε ότι αἱ ἡδοναί καί αἱ λῦπαι επηρεάζουν αποφασιστικά τη ζωή των ατόµων και των κοινωνιών: «όταν οι άνθρωποι συζητούν για νόµους, όλη τους σχεδόν η συζήτηση είναι για το τι είναι ευχάριστο και τι είναι λυπηρό και στης πόλης τη ζωή και στων ανθρώπων το προσωπικό βίο» [Νόµοι 636 d5]. Ο Αριστοτέλης, όµως, συστηµατοποίησε περισσότερο από το δάσκαλό του την εξέταση των συναισθηµάτων και είδε τα συναισθήµατα µε λιγότερη, γενικά, αυστηρότητα από εκείνον. Τέλος, ο αριστοτελικός συσχετισµός της αρετής µε τα συναισθήµατα είναι αντίθετος µε τη νοησιαρχική αντίληψη του Σωκράτη για την αρετή (η αρετή είναι γνώση: οὐδείς ἑκών κακός).

Β2.
α)

- Ἕξεις κατά τον Αριστοτέλη είναι οι στάσεις (θετικές ή αρνητικές) που διατηρεί ένας άνθρωπος απέναντι στα πάθη του. Σε ένα έντονο ανθρώπινο πάθος η ισορροπημένη αντίδραση θεωρείται θετική έξη, ενώ η υπερβολική ή η ελλιπής αντίδραση στο πάθος θεωρείται αρνητική έξη. Κατά συνέπεια, η λέξη αυτή αφορά στο χαρακτήρα ενός ανθρώπου που διαμορφώνεται διά βίου, με την επανάληψη συγκεκριμένων πράξεων.

- Για τον Αριστοτέλη η λέξη αρετή διαφοροποιείται από τη σημασία που είχε η έννοια κατά τους Ομηρικούς χρόνους, όπου σήμαινε την ανδρεία. Ακόμη, δεν της αποδίδει ο φιλόσοφος μόνο ηθική διάσταση, όπως συμβαίνει στην εποχή μας. Η αρετή είναι η αξία ενός ολοκληρωμένου πράγματος, είτε είναι έμψυχο είτε άψυχο, καθώς και η σχέση ανάμεσα στην αξία ενός πράγματος και στον προορισμό του από τη φύση. Αυτό σημαίνει πως η αρετή δεν είναι αποκλειστικά ανθρώπινη ιδιότητα. Επιπλέον, το βασικό κριτήριο για την ποιότητα της αρετής κάθε έμψυχου ή άψυχου όντος είναι η αποτελεσματικότητά του στην ολοκλήρωση του έργου για το οποίο είναι προορισμένο από τη φύση του. Άλλωστε, τα παραδείγματα που χρησιμοποιεί ο Αριστοτέλης με το άλογο και το μάτι αποδεικνύουν πως αρετή είναι κάθε θετική ικανότητα προσώπου, ζώου ή πράγματος που τους δίνει την ικανότητα να βρίσκονται σε τέλεια κατάσταση και να επιτελούν με άριστο τρόπο τον προορισμό τους. Αυτά είναι τα δύο βασικά χαρακτηριστικά της αρετής του Αριστοτέλη που την διαφοροποιούν από τις άλλες έξεις.

- Η έννοια του έργου αφορά σε όλα τα φυσικά όντα. Αυτό σημαίνει πως μπορούμε να κάνουμε λόγο για το έργο του ματιού, του αλόγου, του χεριού. Ένα φυσικό δημιούργημα θεωρείται ότι έχει επιτελέσει το έργο του όταν έχει φτάσει στην τελείωσή του. Ο Αριστοτέλης πιστεύει ότι ο άνθρωπος επιτελεί διττό έργο: α) το συγκεκριμένο έργο που ασκεί ως τεχνίτης, δηλαδή το έργον του αυλητή, του αγαλματοποιού και τα άλλα τεχνικά έργα. β) Το έργο που πρέπει να επιτελέσει γενικά κάθε άνθρωπος, η «ψυχῆς ἐνέργεια κατά λόγον» και αυτό (το έργο) είναι η κατάκτηση του αγαθού.

β) Αν γίνει συγκεκριμένη αναφορά για την ανθρώπινη αρετή, διαπιστώνουμε πως ο Αριστοτέλης θεωρεί αρετή του ανθρώπου εκείνη την έξη που τον κάνει τέλειο (ἀγαθό) και τον ωθεί να επιτελεί με τέλειο τρόπο το έργο του. Αξίζει να επισημανθεί πως για τα άψυχα και για τα ζώα ο Αριστοτέλης θεωρούσε πως η αρετή τα κάνει «σπουδαῖα» (αξιόλογα) και μόνο για τον άνθρωπο χρησιμοποιεί τον όρο «ἀγαθός», διότι επιθυμεί να του προσδώσει και το νόημα της ηθικής αρετής. Επομένως, η αρετή του ανθρώπου είναι μία μόνιμη ποιότητα με την οποία γίνεται αγαθός και ταυτόχρονα επιτελεί ορθά το έργο για το οποίο προορίζεται. Η αρετή καλλιεργεί τις αξιόλογες έξεις, ώστε ένα ον να φτάσει στην τελειότητα. Σε διαφορετική περίπτωση το αποτέλεσμα θα ήταν, όχι η ολοκλήρωση, αλλά η φθορά και η παρακμή των όντων. Οι θέσεις αυτές του Αριστοτέλη εντάσσονται στη γενικότερη αντίληψη πως «ἡ φύσις οὐδέν ποιεῖ μάτην», δηλαδή η φύση αποδίδει σε κάθε ον ένα συγκεκριμένο σκοπό και προορισμό. Γίνεται αντιληπτό πως ο Αριστοτέλης με τη λογική διαδικασία του κύκλου και της διαλληλίας επιχειρεί να παρουσιάσει τα γνωρίσματα της αρετής. Αυτό σημαίνει πως η μία έννοια παραπέμπει εμμέσως στην άλλη και αντιστρόφως (η αρετή κάνει τον άνθρωπο αγαθό και ο αγαθός πραγματώνει την αρετή).

Β3.

Είκοσι χρόνια έμεινε ο Αριστοτέλης στην Ακαδημία. Μετά τη συμπλήρωση των βασικών σπουδών του κύριο έργο του είχε πια την επιστημονική έρευνα και τη διδασκαλία. Η διδασκαλία του στην Ακαδημία και οι ιδέες που μ’ αυτήν μετέδιδε στους μαθητές του έφεραν συχνά τον Αριστοτέλη αντιμέτωπο με τους συναδέλφους του στην Ακαδημία, τον Ηρακλείδη, τον Σπεύσιππο, τον Ξενοκράτη· ήταν αληθινά αλύπητη μερικές φορές η κριτική που ασκούσε σε βάρος τους. Και του Πλάτωνα οι απόψεις δεν ξέφυγαν από τον έλεγχο του Αριστοτέλη. Τι να πει κανείς για την κριτική που ασκούσε σε βάρος άλλων σχολών και των εκπροσώπων τους; Έτσι καταλαβαίνουμε πώς συνέβαινε να έχει ο Αριστοτέλης λίγους μόνο φίλους, πολλούς όμως εχθρούς. Ο χαρακτήρας του δεν θα ήταν βέβαια άσχετος με αυτό το γεγονός, σχεδόν όμως τις περισσότερες φορές ήταν η βαθιά του πίστη πως οι δικές του απόψεις βρίσκονταν πιο κοντά στην αλήθεια αυτό που τον εξωθούσε στην αυστηρή κριτική των απόψεων των άλλων· όταν είχε να διαλέξει στους φίλους και στην αλήθεια - μας το βεβαιώνει ο ίδιος - θεωρούσε «ὅσιον προτιμᾶν τὴν ἄλήθειαν». Πώς να συμπεριφερόταν διαφορετικά ένας άνθρωπος που πίστευε ακράδαντα πως του αληθινού φιλοσόφου γνώρισμα είναι να έχει το κουράγιο ακόμη «καὶ τὰ οἰκεῖα ἀναιρεῖν ἐπὶ σωτηρίᾳ τῆς ἀληθείας», να θυσιάζει δηλαδή ακόμη και τις πιο προσωπικές του απόψεις, αν είναι να σωθεί η αλήθεια;

Β4.
σχεδόν: ἕξεων (ἀπεχόμενος, ἔχον, ἔχει)
αχάριστος: χαίρων (χαίρει)
ασήμαντος: σημεῖον
ενδεής: δεῖ
πρόφαση: φανερόν (φησίν)
διαμονή: ὑπομένων (μεῖναι)
άρτιος: ἀρετή
τελεσίδικος: ἀποτελεῖ
δημαγωγός: ἦχθαι
καταδρομικό: δραμεῖν

ΑΔΙΔΑΚΤΟ

Γ1. [Δημηγορία των Νικία]

Άνδρες στρατιώτες των Αθηναίων και των άλλων συμμάχων, ο επικείμενος αγώνας θα είναι το ίδιο κοινός για όλους μας ανεξαιρέτως, και για τη σωτηρία και για την πατρίδα του καθενός, όχι λιγότερο απ΄ ό,τι για τους εχθρουςž γιατί, αν τώρα νικήσουμε με τα πλοία μας, θα είναι δυνατό στον καθένα να ξαναδεί την αγαπημένη του πόλη. Δεν πρέπει όμως να αποθαρρύνεστε ούτε να παθαίνετε αυτό που παθαίνουν οι πιο άπειροι από τους ανθρώπους, οι οποίοι όταν αποτύχουν στις πρώτες μάχες, έπειτα έχουν διαρκώς την αναμονή του φόβου ίδια με τις συμφορές (ή: ζουν διαρκώς με την αναμονή και το φόβο ότι θα υποστούν ξανά παρόμοιες συμφορές). Αλλά όσοι από σας είστε Αθηναίοι, επειδή είστε ήδη έμπειροι από πολέμους, και όσοι είστε από τους συμμάχους που συμμετέχετε διαρκώς στις εκστρατείες μας, να θυμηθείτε τα παράδοξα (ή: τα απροσδόκητα) που συμβαίνουν στους πολέμους.

Γ2.

ἀγών: ἀγῶνας

ναυσίν: ναῦ

ὅπερ: αἷσπερ

πρώτοις: προτέροις

σφαλέντες: σφαλεῖσι

κρατήσωμεν: κράτει

ἐπιδεῖν: ἐφορᾶν

πάσχειν: πείσεται

ἔχουσιν: σχοίην

μνήσθητε: ἐμνήσθησαν

 Γ3α.

στρατιῶται: επιθετικός προσδιορισμός στο "ἄνδρες"

τῳ: δοτική προσωπική από το απρόσωπο ρήμα  «ἔστι»

ἀθυμεῖν: υποκείμενο στο απρόσωπο ρήμα «οὐ χρὴ» και τελ. απαρέμφατο

τῶν ἀνθρώπων: γενική διαιρετική στο «ἀπειρότατοι».

ταῖς ξυμφοραῖς: δοτική αντικειμενική στο «ὁμοίαν»

τῶν παραλόγων: αντικείμενο στο ρήμα «μνήσθητε»

 Γ3β.

-          Ὁ Νικίας εἶπεν ὅτι εἰ κρατήσαιεν (κρατήσειαν) ταῖς ναυσίν, εἴη τῳ τὴν ὑπάρχουσάν που οἰκείαν πόλιν ἐπιδεῖν. (δευτ. ειδική πρόταση)

-          Ὁ Νικίας εἶπεν εἰ κρατήσαιεν (κρατήσειαν) ταῖς ναυσίν, εἶναι τῳ τὴν ὑπάρχουσάν που οἰκείαν πόλιν ἐπιδεῖν. (ειδικό απαρέμφατο)

SOS ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ

To συντακτικό του Μουμτζάκη στη σελ. 168 αναφέρει ότι "αλλά και ύστερα από ρήμα παρελθοντικού χρόνου μπορεί να διατηρηθεί στον πλάγιο λόγο η απλή οριστική και η υποτακτική, αν το περιεχόμενο της δευτερεύουσας προτάσεως φανερώνει γνώμη του υποκειμένου της προτάσεως και όχι του συγγραφέα ή αν τονίζεται κάτι ως βέβαιο ή με έμφαση:

(Ευθύς λόγος: Ἐάν μοι δῶτε τριάκοντα Σπαρτιατῶν, διαβήσομαι εἰς τὴν Ἀσίαν.

Πλάγιος λόγος: Ἀγησίλαος ὑπέστη (=υποσχέθηκε), ἐάν δῶσιν αὐτῷ τριάκοντα Σπαρτιατῶν, διαβήσεσθαι εἰς τὴν Ἀσίαν (= αν, όπως έλεγε, του δώσουν... .
Μεταφέρονται τα λόγια του υποκειμένου της κύριας προτάσεως: Ἀγησίλαος.

Ευθύς λόγος: "Μὴ ναυμαχεῖτε Κορινθίοις, ἤν μὴ Κορίνθιοι ἐπί Κέρκυραν πλέωσιν".

Πλάγιος λόγος: "Προεῖπον αὐτοῖς μή ναυμαχεῖν Κορινθίοις, ἤν μή Κορίνθιοι ἐπί Κέρκυραν πλέωσιν".

Και εδώ η υποθετική πρόταση: ἤν μή... πλέωσιν μεταφέρει με έμφαση τα λόγια του υποκειμένου του ρ. "προεῖπον").