Ashes to ashes

 της Ελένης Πατσιατζή

Μέσα δεκαετίας του ’70. Συνήθιζα να ζωγραφίζω τις ασπρόμαυρες σελίδες των Μίκυ Μάους πριν τα διαβάσω. Να έχει χρώματα παντού. Οι μεγάλοι διάβαζαν περιοδικά που είχαν χρώματα και φωτογραφίες σε όλες τις σελίδες. Σε ένα από αυτά το βλέμμα μου έπεσε σε μια φωτογραφία αλλόκοτη. Ένα πρόσωπο χλωμό με μάτια κλειστά, φλόγες τα μαλλιά στέκονταν όρθια ενώ στο ένα μάτι ήταν ζωγραφισμένος ένας κατακόκκινος κεραυνός. Δεν ήξερα αν ήταν άνδρας ή γυναίκα. Ποτέ δεν είχα είχα δει κάτι παρόμοιο. Τι πλάσμα ήταν αυτό; Διάβασα πως ήταν τραγουδιστής και πως τα μάτια του είχαν διαφορετικό χρώμα το ένα από το άλλο. Ξωτικό, σκέφθηκα. Φοβήθηκα λίγο και γοητεύθηκα περισσότερο. Είχαμε δίσκους στο σπίτι αλλά ήταν σχεδόν όλοι του Θεοδωράκη. Μεταπολίτευση. Συνέχισα να ζωγραφίζω τα Mίκυ Mάους μου αλλά δεν ήταν τόσο παράξενα όσο εκείνη η μορφή, όσο αλλόκοτα χρώματα κι αν επέλεγα. Άρχισα να τα βαριέμαι.

Στην εφηβεία έψαχνα κι εγώ «ξένους» δίσκους, όπως τα μεγαλύτερα παιδιά στη γειτονιά και άρχισα να διαβάζω πολύχρωμα περιοδικά με αφίσες. Μου άρεσε το «Ποπ και Ροκ». Ζωγράφιζα πια το θρανίο και την τσάντα μου. Ξεφυλλίζοντας αφιερώματα ξαναπέφτω στο ίδιο πρόσωπο που με είχε ταράξει χρόνια πριν. David Bowie. Δίσκος: Aladdin Sane.  Αυτή τη φορά ανυπομονώ να πάω στο δισκάδικο για να αποκτήσω το πολυπόθητο βινύλιο. Ακούω την ιδιαίτερη φωνή του καθισμένη οκλαδόν και έκτοτε παράλληλα με τον κόσμο τούτο, άρχισα να κινούμαι –για την ακρίβεια, να αιωρούμαι- στον κόσμο και στις μεταμορφώσεις του  Bowie. Σιγά σιγά αγόρασα όλους τους δίσκους του. Μαγεμένη από τη μουσική, από τις ιστορίες των τραγουδιών του, από τις διαρκείς εναλλαγές του. Κάθε δίσκος του διαφορετικός κι όμως ίδια η απήχησή του στην ψυχή μου. Όπως ο έρωτας, που μας επισκέπτεται με διαφορετικό κάθε φορά πρόσωπο αλλά συγκλονίζει με τον ίδιο τρόπο την ύπαρξη. Μόνο που στη δική του  περίπτωση  εξακολουθεί να παραμένει ιδανικός και αναλλοίωτος. 

Ποτέ δεν τον είδα σαν πατρική φιγούρα κι ας γεννήθηκε την ίδια χρονιά με τη μητέρα μου. Δεν μου το επέτρεπε, άλλωστε. Με τα κολλητά του παντελόνια, το έντονο μακιγιάζ, τη θηλυκότητα και  τα λικνίσματα των γοφών, με έκανε να αναρωτιέμαι γιατί είναι τόσο διαφορετικός. Ευτυχώς. Οι συμμαθητές στο σχολείο με πείραζαν αποκαλώντας τον «αδελφή». Θύμωνα και τσακωνόμουν με πάθος. Πώς γινόταν να  ασχολούνται με οτιδήποτε άλλο εκτός από τη μουσική του; Δεν με ένοιαζε τι ήταν, δεν το καταλάβαινα τότε. Είχα άγνοια για ζητήματα φύλου, για τη ρευστότητα της ταυτότητας. Μου αρκούσε που ήταν αυτός που ήταν και που με συντρόφευε διαρκώς στα νοερά ταξίδια μου. Εκείνος και τα βιβλία. 

1996: Γήπεδο Λεωφόρου Αλεξάνδρας. Συναυλία του στην Αθήνα. Ήμουν εκεί. Δεν θυμάμαι τους άλλους. Αιωρούμουν.

Νομίζω πως πέρασα τη ζωή μου παρακολουθώντας τις μεταμφιέσεις του, ακολουθώντας τον  ξανά και ξανά στις πτήσεις του στο διάστημα αλλά και στις πόλεις, ζηλεύοντας το China girl του, αλλά  ομολογώ πως χάρηκα όταν τον είδα μαζί με τη γαζέλα του, την Ιμάν, να φαίνεται πιο ευτυχισμένος από ποτέ.

Όταν έμαθα τον θάνατό του  νόμιζα πως άρχισε να στροβιλίζεται το δωμάτιο. Δεν μετεωριζόμουν. Κατέρρεα. Δεν είχε γίνει γνωστό  πόσο  άρρωστος ήταν. Τον είχα δει απότομα γερασμένο σε πρόσφατα  videoclips, με προβλημάτισε όλη η ανακεφαλαίωση της πορείας του και ο βαθύς εσωτερικός πόνος στο Black Star  αλλά ποτέ δεν θα σκεφτόμουν πως ενορχήστρωνε με μαεστρία ακόμα και την οριστική πτήση του στο άγνωστο.

Με τον θάνατό του συνειδητοποίησα αυτό που προσπαθούσα να αποφύγω, όντας πλέον μεσήλικη. Όσο τον άκουγα -και υποσυνείδητα ήξερα πως ήταν κάπου εδώ, σε αυτόν τον μπλε πλανήτη- ο χρόνος κυλούσε σχετικά ήρεμα. Άκουγα τη μουσική που με συντρόφευε αδιάλειπτα από την εφηβεία μου κι εκείνος που την έγραψε πίστευα πως θα συνέχιζε να κάνει αυτό που πάντα έκανε. Να γράφει μουσική και να τραγουδά.

Όχι πια... Ο χρόνος για λίγο σταμάτησε, εκείνα τα δευτερόλεπτα της κατάρρευσης. Έκτοτε τρέχει αδυσώπητα.

 Γερνάω. 

Η Δωρεά οργάνων ως ηθική πράξη

Γράφουν οι: Δρ. Πολύβιος Ν. Πρόδρομος, Φιλόλογος

                      και ο Ανδρέας Ν. Νικολόπουλος, μαθητής Λυκείου

             

«Το γεγονός πως η καρδιά της κόρης μου Katelyn χτυπάει ακόμα παρ’ όλο που εκείνη δεν είναι πια στη ζωή, μου χαρίζει γαλήνη». Δήλωσε ο Shawn Zimmerman. Η στιγμή που ο Shawn Zimmerman από τη Φλόριντα τοποθέτησε το στηθοσκόπιο στο στήθος ενός 14χρονου αγοριού για να ακούσει την καρδιά της 14χρονης κόρης του Katelyn, που έχασε τη ζωή της σε ατύχημα, θα μείνει ανεξίτηλα χαραγμένη στη μνήμη του. Η συγκίνηση που προκάλεσε σε όλους μας ίσως γίνει η απαρχή ώστε να αρθούν οι φοβικές προκαταλήψεις μας όσον αφορά στο ζήτημα της δωρεάς οργάνων.

          Σε μια εποχή που τα δείγματα ανθρωπιάς σπανίζουν, σε μια εποχή του «υπερτροφικού εγώ» που επιβάλει τη λογική πως ο άνθρωπος είναι μέσον και ότι σκοπός, η δωρεά οργάνων ως συνειδητή πράξη, ως θυσιαστική πράξη αγάπης, φαίνεται με μια πρώτη ματιά πως είναι κατασκευασμένη από το υλικό με το οποίο φτιάχνουμε τα όνειρα. Σημαντικός παράγοντας που επηρεάζει τη στάση του ανθρώπου απέναντι στο ζήτημα της δωρεάς οργάνων, αποτελεί τόσο η ετερόνομη όσο και η αυτόνομη ηθική. Κι αν η πρώτη αναφέρεται στην ηθική που διαμορφώνεται από κάποια εξωτερική αυθεντία με θρησκευτικό ή άλλο κύρος, η δεύτερη πηγάζει από τον ίδιο τον άνθρωπο και αναφέρεται στη συνείδηση του κάθε ανθρώπου. Συνεπώς όταν η υπέρτατη αξία γίνεται η αγάπη προς τον εαυτό μας και απουσιάζει κάθε έννοια ενσυναίσθησης, «δικαιολογείται» η αντιμετώπιση της δωρεάς οργάνων ως συμπτωματική των πιο πάνω συνιστωσών. Όσο όμως και αν επιχειρηματολογεί υπέρ του εγώ η αλλοτριωμένη συνείδηση του ανθρώπου της εποχής μας, τα επιχειρήματά της είναι μαχητά, αφού η δωρεά οργάνων αποτελεί προϊόν αγάπης, δώρο στο συνάνθρωπο και κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει την αξία της ως πράξη ανθρωπισμού.

          Ο καθηγητής Engelhardt αναφέρει πως: «είναι καλό και ευγενές πράγμα το να προσφέρει το σώμα του κάποιος στο συνάνθρωπό του που το έχει ανάγκη». Κάθε αντίθετη άποψη προς αυτήν του Engelhardt δεν συνάδει ούτε με την έννοια του ανθρωπισμού ούτε με τον αξιακό κώδικα, αλλά αντίθετα ενισχύει την άποψη πως ο άνθρωπος της εποχής μας σχετικοποιεί μια απόλυτα ηθική πράξη όταν δεν αφορά τον ίδιο και απολυτοποιεί την ίδια πράξη ως ηθική όταν πρόκειται για τον ίδιο. Η δωρεά οργάνων ως πράξη ηθική συνιστά καθήκον του ανθρώπου για να ολοκληρώσει τον προορισμό του. Σε επιστημονικό επίπεδο και με δεδομένο τον επίκαιρο χαρακτήρα της αντιμετωπίζεται με εξαιρετικό ενδιαφέρον τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο από ανθρώπους του πνεύματος και από διάφορες επιστημονικές κοινότητες (νομική, ιατρική, θεολογία, ψυχολογία, φιλοσοφία, κοινωνιολογία κ.ά.). Οι γνωστές θρησκείες (ετερόνομη ηθική) αποδέχονται την ιδέα και την προοπτική της δωρεάς οργάνων, διαβλέποντας στην πράξη αυτή μια έντονη έκφραση αγάπης και αλληλεγγύης, αυτοθυσίας προς τον συνάνθρωπο και αγαπητικής προσφοράς. Έτσι οι μεταμοσχεύσεις κατ’ αυτές θα μπορούσαν να αποτελέσουν μοναδική ευκαιρία ώστε η μεταξύ μας κοινωνία και η συγγένειά μας ως ανθρώπων να βρει την απόλυτη έκφραση στη ζωή  μας. Υπό πνευματική έννοια, ως πράξη που υπερβαίνει τον ατομικισμό και συνδέει τους ανθρώπους με σχέση αμοιβαιότητας, η δωρεά οργάνων δεν σημαίνει ότι προσφέρουμε κάτι από την περιουσία μας αλλά μοιραζόμαστε κομμάτια της υπόστασής μας.

          Συνεπώς, δεν αποτελεί ύβρη του δότη προς το σώμα του, αντίθετα μεταμορφώνει το δράμα του λήπτη σε ελπίδα ζωής.

          Θα αδικούσαμε όμως, γεγονός που δεν είναι στις προθέσεις μας, τους ανθρώπους που δυσκολεύονται, αδικαιολόγητα ίσως, να αγκαλιάσουν την ιδέα της δωρεάς οργάνωση και να γίνουν και οι ίδιοι δωρητές, αφού δεν υπάρχει πλήρης ενημέρωση για το θέμα αυτό και επιστήμονες με μειωμένη συνείδηση που υπηρετούν το δόγμα «η επιστήμη για την επιστήμη» τους έχουν δώσει συνειδησιακό άλλοθι, ώστε να παραβλέψουν το γεγονός πως όλοι είμαστε εν δυνάμει λήπτες. Προς την κατεύθυνση δημιουργίας φοβιών ανασχετικών της όποιας διάθεσης να γίνει κάποιος δωρητής οργάνων είναι και η γενική άρνηση στην ιδέα του θανάτου, αφού οι συγγενείς αρνούνται να συνειδητοποιήσουν πως ο άνθρωπός τους δεν βρίσκεται πλέον στη ζωή. Επίσης πολλοί πολίτες φοβούνται να γίνουν δωρητές λόγω της πιθανής εμπορευματοποίησής τους. Αυτό συμβαίνει διότι η έλλειψη μοσχευμάτων δημιουργεί τον κίνδυνο της εμπορευματοποίησης και της εκμετάλλευσης φτωχών ανθρώπων. Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί ο «τουρισμός μεταμόσχευσης» όπου Ασιάτες έκαναν ταξίδια στην Ινδία και σε άλλες περιοχές της Ν.Α. Ασίας για να αγοράσουν όργανα από φτωχούς δότες. Στις ανεπτυγμένες όμως χώρες οι περιπτώσεις αυτές είναι ελαχιστοποιημένες και οι όποιες αντιδράσεις εγείρονται στην ελληνική κοινωνία μάλλον είναι προϊόν μη σωστής ενημέρωσης, χαλκευμένων γεγονότων και γενικότερα μιας νοοτροπίας στην οποία λανθάνει η κοινωνική προκατάληψη.

          Τέλος, είναι χρέος μας να τονίσουμε πως «όσο υπάρχει και η ελάχιστη ελπίδα επιβίωσης, αφαίρεση οργάνων δεν γίνεται». Στους παράγοντες που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους στη λήψη απόφασης για δωρεά οργάνων οφείλουμε να προσθέσουμε και την έννοια του εγκεφαλικού θανάτου, ο οποίος αρχικά εμφανίζεται ως ανεπανόρθωτο κώμα «comma depasse». Ο όρος «comma» παρέπεμπε σε απώλεια συνείδησης ενώ ο όρος «depasse» περιέγραφε μια κατάσταση απόλυτη και μη αναστρέψιμη. Σήμερα, ο εγκεφαλικός θάνατος (brain death) όπως αναφέρει ο Αλκ. Κωστάκης, σημαίνει μη αναστρέψιμη βλάβη του εγκεφάλου, με μόνιμη απώλεια όλων των λειτουργιών του εγκεφαλικού στελέχους (brain stem death). Η διάγνωση και τα κριτήρια του εγκεφαλικού θανάτου είναι ιατρικά και καθορίζονται με αναγνωρισμένες παγκοσμίως τεχνικές. Άλλωστε στην πιστοποίηση του θανάτου δε συμμετέχει γιατρός που ανήκει στην μεταμοσχευτική ομάδα.

          Οι προκαταλήψεις, τα συμφέροντα και η μετατόπιση του κέντρου βάρους των αξιών της εποχής μας από τον άνθρωπο στο χρήμα υψώνουν τοίχους σε κάθε διάθεση προσφοράς, σε κάθε αγαπητική διάθεση του ανθρώπου προς τον συνάνθρωπό του. Στο πολυσύνθετο ζήτημα της δωρεάς οργάνων οι ασφαλιστικές δικλίδες που θα υποδειχθούν, θα διασφαλίσουν τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Η κριτική στάση απέναντι στα μεγάλα ηθική διλήμματα είναι θεμιτή, με την έννοια πως αυτή θα λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στη θεωρία και στη πράξη και σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να τροχοπεδήσει την πρόοδο, να περιορίσει την ανθρώπινη ελευθερία και να αποσιωπήσει την ανάγκη του ανθρώπου για ζωή ενδίδοντας σε στερεοτυπικές αντιλήψεις, υποχωρώντας στη δύναμη της άγνοιας και εκχωρώντας το δικαίωμα της ελεύθερης βούλησής μας σε ανερμάτιστες αξιολογικές κρίσεις, που μάλλον προέρχονται από έναν άλλο αιώνα και υποστηρίζονται από την αντίστοιχη ηθική του. Ο ρόλος του κράτους προς την κατεύθυνση της αξιόπιστης ενημέρωσης του κοινού, σχετικά με το ζήτημα της δωρεάς οργάνων ώστε να διαμορφώσει θετικό κλίμα είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Παράλληλα και το προσωπικό των ιατρικών μονάδων θα πρέπει να είναι άρτια και σωστά εκπαιδευμένο ώστε να χειρίζεται κατάλληλα και με την ανάλογη ευαισθησία το θέμα.

          Η κατάθεση ψυχής μιας μάνας που προσέφερε τα όργανα του παιδιού της, είναι ο,τι πιο δυνατό και αληθινό  για να ευαισθητοποιηθούμε όλοι μας  και να κατανοήσουμε την δωρεά οργάνων ως μια πράξη ηθική, βαθιά ανθρώπινη και καθήκον όλων μας:

«Ο θάνατος είχε έρθει κι εγώ νόμιζα ότι ζω ένα κακό όνειρο από το οποίο θα ξέφευγα απλά με το να ανοιγοκλείσω τα μάτια μου. Μου πήρε χρόνο λίγο, μα πολλά κομμάτια ψυχής και μυαλού για να συνειδητοποιήσω ότι βρισκόμουν αδύναμη και εντελώς ανήμπορη να αποτρέψω το τέλος του παιδιού μου. Η δωρεά οργάνων ήρθε στη σκέψη μου εντελώς φυσικά. Κανείς δεν με ενημέρωσε, κανείς δεν μου το ζήτησε. Ήταν σαν κάτι που υπαγορεύτηκε από τη συνείδησή μου, κάτι που έγινε από μέσα μου. Ήθελα πολύ το χαμόγελο του παιδιού μου να ανθίσει σε χείλη άλλων. Τα ‘σωθικά’ της να χαρίσουν ποιότητα ζωής ή και την ίδια τη ζωή σε κάποιους που τα είχαν ανάγκη και με αυτά θα μπορούσαν να συνεχίσουν τη ζωή τους. Δεν ξέρω ποιοι είναι, δε θέλησα να μάθω. Αισθάνομαι πως το παιδί μου ‘ζει’ μέσα από τη ζωή που χάρισε σε άλλους…»

Δικαίωμα στην εκπαίδευση έχουν(μ)ε όλοι!

Γράφουν οι: Δρ. Πολύβιος Ν. Πρόδρομος, φιλόλογος και Γιώργος Θεοδώρου, μαθητής Γ΄ Λυκείου.

Οι πρόσφατες αντιδράσεις για την ένταξη προσφυγόπουλων σε σχολεία της χώρας και τα γεγονότα που τις ακολούθησαν, επαναφέρουν στη δημοσιότητα και επανατοποθετούν το ζήτημα για την αποστολή της εκπαίδευσης. Οι προσπάθειες ορισμένων πολιτών, με συντηρητικά αντανακλαστικά και μια «ιδιοκτησιακή» περί του σχολείου αντίληψη, να αποκλείσουν, με διάφορα προσχήματα, από την εκπαίδευση παιδιά προσφύγων και μεταναστών, συνιστούν κατάφωρη παραβίαση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Παραβλέπουν το γεγονός πως πολλοί από τους κατοίκους της Νεώτερης Ελλάδας είμαστε πρόσφυγες ή μετανάστες ή τα παιδιά τους. Και ενώ θα έπρεπε να είμαστε περισσότερο ευαίσθητοι απέναντι στα παιδιά αυτά και στα όσα έχουν βιώσει φεύγοντας από τη μητέρα-πατρίδα τους, και ερχόμενα στη μητριά-πατρίδα, τους συμπεριφερόμαστε ακριβώς σαν την «κακιά μητριά». Η παρεμπόδιση των προσφυγόπουλων να ενταχθούν στις σχολικές αίθουσες, να διδαχθούν ισότιμα με τους άλλους μαθητές και να αποκτήσουν γνώσεις, συνιστά πράξη αντίθετη με τον πολιτισμό (μας). Το ότι κάποια παιδιά έχουν διαφορετική εθνική ταυτότητα, δεν επιτρέπει ούτε την «εργαλειοποίησή τους» ούτε την λαϊκίστικη αντιμετώπισή τους. 

          Το Σχολείο απευθύνεται στον άνθρωπο ως πρόσωπο και ευθύνεται κατά ένα μεγάλο μέρος για τη συγκρότηση της ηθικής και πνευματικής προσωπικότητάς του. Είναι ο θύλακας και ο φύλακας των αξιών και των αρχών της αγάπης, της αλληλεγγύης, της κατανόησης, της ανεκτικότητας και της αποδοχής της διαφορετικότητας. Ο Bourdieu εύστοχα επισημαίνει πως «για τα άτομα τα οποία προέρχονται από λιγότερο προνομιούχα στρώματα, το σχολείο παραμένει η μία και μοναδική οδός πρόσβασης στην κουλτούρα. Με άλλα λόγια το σχολείο βοηθά τα παιδιά να κατακτήσουν την δική τους αξιακή πυξίδα. Κάθε προσπάθεια λοιπόν παραγκωνισμού και απόρριψής τους από την εκπαιδευτική διαδικασία, οδηγεί νομοτελειακά, όχι μόνο τα παιδιά και τους μετέπειτα έφηβους, αλλά και ολόκληρη την κοινωνία σε ηθική και πνευματική απίσχναση. Αποδεικνύεται, με μια τέτοια στάση, πως η κοινωνία σχεδιάζει χωρίς όραμα και πάθος το μέλλον της. Και μια τέτοια αντιμετώπιση των εθνοτικών ή κοινωνικών μειονοτήτων στο χώρο της εκπαίδευσης προοικονομεί και το ποια θα είναι η στάση της «πολιτισμένης» κοινωνίας μας όταν αυτά ενηλικιωθούν…

          Το παιδί, η υπέρτατη αξία της ζωής, γίνεται «παράπλευρη απώλεια» ενός ανηλεούς πολέμου «πολιτισμών» και «πολιτισμένων», επιβεβαιώνοντας τη ρήση του Νίτσε για την «μεταξίωση των αξιών» στην εποχή μας. Άλλη μια απόδειξη πώς πλήττεται βαθιά ο ανθρωπισμός, αφού ανθρωπισμός – ως συστατικό του πολιτισμού – δεν νοείται χωρίς την αποδοχή της διαφορετικότητας. Κάτω από την ομπρέλα της εκπαίδευσης, οι διαφορετικοί πολιτισμοί αποκτούν ενωτικό ρόλο, αφού κάθε πολιτισμός έχει αφήσει πνευματικά επιτεύγματα ως παγκόσμια κληρονομιά. Με την πεποίθηση αυτή θεωρούμε πως ένα σχολείο ανοιχτό στη διαφορετικότητα, ελεύθερο, δημοκρατικό και ακηδεμόνευτο από προκαταλήψεις, στερεότυπα και σκοταδιστικές αντιλήψεις θα αποτελέσει τη βάση της Δημοκρατίας και θα υποτάξει τον πνευματικό επαρχιωτισμό και την υποκριτική συμπεριφορά, προτάσσοντας το δικαίωμα του κάθε παιδιού να μορφωθεί ισότιμα χωρίς να αφομοιωθεί πολιτισμικά, και να διαμορφώσει πολίτες ελεύθερους, έντιμους, συνειδητά δημοκρατικούς πολίτες, μη υποδουλωμένους σε συμφέροντα, πολίτες κύριους του εαυτού τους και όχι «παλαμιστές».

          Οι μύθοι περί κοινωνικής, φυλετικής και πολιτισμικής ανισότητας χειραγωγούν την εκπαιδευτική διαδικασία και δεν της επιτρέπουν να αναπτύξει και να εφαρμόσει τους κανόνες της ειρηνικής συνύπαρξης των πολιτισμών μέσα σε ένα δημοκρατικό πλαίσιο ισοελευθερίας και δικαιωμάτων. Συνεπώς οι όποιοι μικροσυσχετισμοί δυνάμεων που θέλουν ένα σχολείο «εθνικά καθαρό» μάλλον αποτελούν μορφώματα μιας άλλης εποχής. Ο Αντρέ Μαλρό υποστηρίζει πως: «Το πνεύμα σώζει, λυτρώνει και εξανθρωπίζει». Και αυτό μπορεί να γίνει πραγματικότητα πρωτίστως μέσα στον χώρο του σχολείου. Κι αν δεν γίνει αυτό, το παιδί και ο μετέπειτα έφηβος θα ψάχνει γυμνός και μόνος να βρει να ακουμπήσει τις αγωνίες και τα όνειρά του και μάταια θα αναζητά λόγο ύπαρξης. Ευτυχώς όμως, οι συνθήκες έχουν αλλάξει, και αρχίζει να γίνεται συνείδηση σιγά-σιγά πως την σύγκρουση ανάμεσα στον πολιτισμό και τις φοβικές προκαταλήψεις, θα κερδίσει η κοινωνία. Μια κοινωνία ανοιχτή και ανεκτική στο διαφορετικό, που θα επιβεβαιώσει την ρήση του Jean Claude Passeron: «Αυτοί που ως πρόσφατα δήλωναν ότι ο εκδημοκρατισμός της Παιδείας θα γινόταν πραγματικότητα όταν ο περιβολάρης θα μπορούσε να διαβάζει Πλάτωνα από το πρωτότυπο, θρηνούν σήμερα καθώς κινδυνεύει να βρεθεί κάποιος περιβολάρης έχοντας δίπλωμα κλασικής φιλολογίας».                                   

Παιδιά του πολέμου – Συρία

 Γράφουν οι: Δρ. Πολύβιος Πρόδρομος, φιλόλογος και  Γιώργος Γιοβάνης

Τα παιδιά του πολέμου

                             «Θυμάσαι κόρη απ’το Τσέρρο,

                               την πατρίδα την αγαπημένη;

                               Όλα καταπράσινα, ήσαν πρώτα^.

                               Μαύρες τώρα οι τρύπες από τις γαλαρίες».         

          Το παλιό αυτό τραγούδι των Άλπεων, θα μπορούσαν να το ψελλίζουν και σήμερα τα παιδιά των εμπόλεμων περιοχών, παίζοντας ανάμεσα στα συντρίμμια και σε διασταυρούμενα πυρά, μέχρι  να ακρωτηριαστούν ή ακόμη και να χάσουν τη ζωή τους.

          Σήμερα στον κόσμο μετράμε περισσότερα από 86,7 εκατομμύρια παιδιά κάτω των 7 ετών, που έχουν περάσει ολόκληρη τη ζωή τους σε ζώνες συγκρούσεων, σύμφωνα με τα στοιχεία της Unicef. Εκατομμύρια παιδιά σχοινοβατούν ανάμεσα στη ζωή και στο θάνατο, στις εμπόλεμες περιοχές του πλανήτη. Ο πόλεμος παραβιάζει τα δικαιώματα των παιδιών: Το δικαίωμα στη ζωή, στην οικογενειακή ενότητα, στην υγεία και στην εκπαίδευση, στην προστασία από τη βία και τη κακομεταχείριση. Η Graca Machel τονίζει πως τα παιδιά που έχουν χάσει την παιδική τους ηλικία εξαιτίας των πολέμων, δεν πρέπει να χάσουν και το μέλλον τους.

Ο πόλεμος σημαδεύει το παιδί

Τα βλέμματά μας τα τελευταία 5 χρόνια -είτε λόγω γειτνίασης, είτε λόγω προβολής από τα ΜΜΕ- είναι στραμμένα στον εμφύλιο πόλεμο που μαίνεται στη Συρία. Η Δύση -ακρωτηριασμένη ηθικά- αφού όπλισε τα χέρια της Αντιπολίτευσης (Ισλαμικό Κράτος-ISIS και των Επαναστατικών Δυνάμεων-RFS), παρακολουθεί το έργο της απαθής και ανήμπορη να αντιδράσει πλέον, έχοντας συνειδητοποιήσει και εμπεδώσει για τα καλά, πως οι φαρέτρες που προσέφερε στην Αντιπολίτευση, περιείχαν τα Πάρθια βέλη της. Ο Πολιτισμός μας ανέχεται όσα συμβαίνουν στον εμφύλιο της Συρίας  και εθελοτυφλεί προκλητικά για το εάν τα κύρια θύματα αυτού του πολέμου είναι τα παιδιά. Τα παιδιά που αδυνατούν να καταλάβουν τι είναι αυτό που οδήγησε στον άγριο αυτό πόλεμο, και για ποιο λόγο να βιώνουν τη φρίκη του στο μεγαλείο της!

          Πολλά από αυτά γεννήθηκαν μέσα στον πόλεμο και έμαθαν πως με τη βία κατακτώνται όσα θέλουμε. Η επιθετική συμπεριφορά των μαθητών στα σχολεία της Συρίας, σε ορισμένες περιπτώσεις, επιβεβαιώνει την πιο πάνω θέση. Για τα παιδιά αυτά το φαινόμενο του πολέμου παύει να γίνεται κατανοητό ως απαράδεκτο φαινόμενο και γίνεται αντιληπτό ως συνέχιση της ζωής με άλλα μέσα.

          Η κλιμακούμενη ένταση, είτε προέρχεται από τις Κυβερνητικές Δυνάμεις είτε από τις Επαναστατικές Δυνάμεις (RFS) και το Ισλαμικό Κράτος (ISIS), θέτει καθημερινά τη ζωή των παιδιών σε κίνδυνο. Όσα δεν σκότωσε ο πόλεμος, τα ακρωτηρίασε σωματικά, ψυχικά και συναισθηματικά, αφού το «τοξικό στρες» που βιώνουν λειτουργεί ανασταλτικά για την μακροπρόθεσμη συναισθηματική, γνωστική και κοινωνική τους ανάπτυξη, αναφέρει ηUnicef.

          Τα ακρωτηριασμένα, ψυχικά και σωματικά, παιδιά μετατρέπονται σε μη ενεργούς πολίτες του αύριο, στερούμενα εκπαίδευσης, αφού εγκαταλείπουν το σχολείο επειδή ούτε εκεί αισθάνονται ασφάλεια, με ό,τι συνέπειες έχει αυτό για τη ζωή τους. Η ζημιά που προκαλείται είναι σοβαρή και αμετάκλητη. Μια ολόκληρη γενιά κινδυνεύει να χαθεί. Έχει αλλάξει η ζωή τους, η καθημερινότητά τους. Το πρόσωπό τους έχει σκληρύνει. Πρόσωπο ενήλικα σε κορμί παιδικό. Έχοντας, λοιπόν, ζήσει τις φρικαλεότητες του πολέμου από μικρή ηλικία, θα τους είναι δύσκολο να στείλουν μήνυμα ειρήνης και ασφάλειας στις μελλοντικές γενιές ή να κατευνάσουν το μίσος τους για την πλευρά που σκότωσε τους αγαπημένους τους ανθρώπους και για τα πυρά της που έγιναν η αιτία του ακρωτηριασμού τους.

          Στην «κανονικότητα» του πολέμου εντάσσονται και οι ωμότητες και οι φρικαλεότητες εις βάρος των παιδιών. Πολλά από αυτά φανατίζονται και στρατολογούνται στον πόλεμο και εξαναγκάζονται να δουν ή ακόμα και να διαπράξουν βάρβαρες πράξεις, ενώ άλλα τα οδηγούν στην πορνεία ή στα σκλαβοπάζαρα, στα βασανιστήρια ή χρησιμοποιούνται ως «ανθρώπινες ασπίδες» σε περιοχές που έχουν ναρκοθετηθεί. Έχουν καταγραφεί ακόμα και εκτελέσεις παιδιών, από τους φονταμενταλιστές του ISIS, μετά από συνοπτικές διαδικασίες, επειδή τους καταλογίστηκε η ευθύνη της συνέργειάς τους με την αντίπαλη πλευρά.

        

  Επιπρόσθετα και η πείνα έχει συντελέσει στην εξαθλίωσή τους. Τρώνε γρασίδι και ζωοτροφές. Δεν έχουν πρόσβαση στο πόσιμο νερό. Στο Συριακό Κράτος έχει επιβληθεί Διεθνής Οικονομικός αποκλεισμός (embargo), με αποτέλεσμα να μην υπάρχει πρόσβαση σε τρόφιμα και φάρμακα για την κάλυψη των αναγκών τους.

          Βαρύ τίμημα ο πόλεμος για τα παιδιά. Βαθιά ριζωμένα ψυχικά τραύματα, έχουν καταγραφεί για όλη τους τη ζωή. Όπως επισημαίνει η Pia Britto, Επικεφαλής της Unicef για την Πρώϊμη Παιδική Ανάπτυξη, «εκτός από τις άμεσες φυσικές απειλές που αντιμετωπίζουν τα παιδιά σε περιπτώσεις κρίσεων, διατρέχουν επίσης κίνδυνο από τα βαθιά ριζωμένα ψυχικά τραύματα». Χρειάζονται χρόνο και ασφάλεια για να επουλώσουν τις πληγές τους. Με νωπές τις μνήμες του πολέμου, ζωγραφισμένη τη φρίκη στο πρόσωπό τους και στη ψυχή τους πένθος βουβό αξεπέραστο, ζουν με τον φόβο του βίαιου θανάτου. Σε έρευνά του ο Hama Salama (ORG) γράφει σχετικά: «Ένα από τα πιο ενοχλητικά πράγματα είναι τα στοιχεία που δείχνουν ότι τα παιδιά που σκοτώθηκαν από σφαίρες, σκοτώθηκαν σκόπιμα από ελεύθερους σκοπευτές στις γραμμές ψωμιού ή ακόμα και μέσα στα σχολεία τους… Δεν σκοτώνονται από διασταυρούμενα πυρά».       

  

    Το παιδί ως μέσο εκμετάλλευσης

          Η φρίκη του πολέμου εξανάγκασε 1.8 εκατομμύρια παιδιά να εγκαταλείψουν τη χώρα τους για να γλιτώσουν τη ζωή τους από τις συγκρούσεις. Και ενός κακού μύρια έπονται. Τα παιδιά ως ευάλωτη κοινωνική  ομάδα και για αυτό  εύκολη λεία των εμπόρων σαρκός και των εγκληματικών οργανώσεων, εξωθούνται σε διάφορες μορφές δουλείας (πορνεία, αγροτικές εργασίες, οικιακές υπηρεσίες, επαιτεία). Πιο ευάλωτα στην εκμετάλλευση αυτή και συγκριτικά πολύ πιο εύκολα θύματα είναι τα «ασυνόδευτα παιδιά», τα οποία αναζητούν άσυλο στις χώρες της Δύσης. Αρκετά από αυτά εξαφανίζονται, χωρίς οι Αρχές και οι Υπηρεσίες να μπορούν να τα εντοπίσουν. Παιδιά «χωρίς ταυτότητα» οδηγούνται σε μια άλλη κόλαση.

          Κι εμείς, οι «πολιτισμένοι», απενοχοποιούμαστε εκδηλώνοντας τον οίκτο μας με λόγια ή κουνώντας μελαγχολικά το κεφάλι και… κυνηγώντας Pokemon. Αυτή λοιπόν τη Pokemomania του Δυτικού κόσμου, εκμεταλλεύτηκαν οι Επαναστατικές Δυνάμεις της Συρίας (RFS), προκειμένου να ευαισθητοποιήσουν και να τραβήξουν την προσοχή του κόσμου, για την κατάσταση στην οποία βρίσκονται τα παιδιά στις υπό πολιορκία περιοχές. Έτσι φωτογράφησαν παιδιά της Συρίας που κρατούν εικόνες  Pokemon και ζητούν από τον κόσμο «να τα βρει» και «να τα σώσει» από την φρίκη του πολέμου: «Είμαι εδώ, έλα να με σώσεις».

          Απευθύνονται στους Pokemon-μανείς του σύγχρονου Δυτικού Κόσμου, που αντί να κυνηγούν στόχους, ιδανικά και αξίες, κυνηγούν Pokemon, μήπως και ευαισθητοποιηθούν και ρίξουν μια ματιά και πέρα από την οθόνη του κινητού τους και δουν την πραγματικότητα και όχι την «επαυξημένη πραγματικότητα».

Εμείς, οι συν-γραφείς, διατηρούμε τις επιφυλάξεις μας για τον αγαθό σκοπό  της κίνησης των Επαναστατικών Δυνάμεων (RFS) της Συρίας. Σ’  ένα εμφύλιο και οι δύο πλευρές βαρύνονται για τις φρικαλεότητες απέναντι στα παιδιά. Και οι δύο πλευρές ευθύνονται για τους θανάτους των παιδιών. Και οι λόγοι που μας κάνουν φιλύποπτους είναι αφενός μεν πως οι Δυνάμεις αυτές εκπαιδεύονται στη Δύση και ενισχύονται υλικά από αυτήν και αφετέρου πώς να εξορθολογήσουμε την κίνηση με τα Pokemon των Επαναστατικών Δυνάμεων ( RFS) της Συρίας, όταν ως ανθρωπότητα ζούμε το θέατρο του παραλόγου, όταν οι σκοποί γίνονται σκοπιμότητες, οι απαξίες αξίες και όλα μαζί υπηρετούν το χρήμα;

          Το να ευχηθούμε να σταματήσει ο πόλεμος στη Συρία, είναι κάτι εύκολο. Το να πιέσουμε -ο καθένας με τον τρόπο του- να σταματήσει ο πόλεμος, θέλει από το περίσσευμα της καρδιάς μας. «Το ότι δεν συμβαίνει εδώ, δεν σημαίνει ότι δεν γίνεται στον κόσμο», είναι η μεγάλη αλήθεια – σύνθημα της Οργάνωσης Save the Children. Ο Salaman (ORG), μας στέλνει ευοίωνο μήνυμα: «Δεν είναι αργά για τα παιδιά της Συρίας. Συνεχίζουν να έχουν ελπίδα για μια ζωή με αξιοπρέπεια και ευκαιρίες. Εξακολουθούν να κάνουν όνειρα για την ειρήνη και την ευκαιρία να τα εκπληρώσουν».     

          Και φτάσαμε στη δύσκολη στιγμή που προσπαθεί ο καθένας να αποφύγει μεταθέτοντας τις ευθύνες του… Ας δώσουμε μια απάντηση στον 9χρονο Jafaar από τη Δαμασκό, κοιτώντας τον στα μάτια:

          «Πάντα ονειρευόμουνα τέρατα και μαύρη άβυσσο. Αλλά το καλύτερο όνειρο που είχα ήταν ότι ήμουν σούπερ-ήρωας που βοηθούσε τον κόσμο. Εύχομαι να μην ονειρεύομαι αυτά τα τέρατα και τις μαύρες καταιγίδες…».