Από την παραδοσιακή ποίηση στο μοντερνισμό

Μια πρόταση διδασκαλίας των Φιλολόγων του 7ου ΓΕΛ Πειραιά: Ελένης Πατσιατζή και Δημήτρη Χριστόπουλου. Πατήστε (εδώ)

Αντί εισαγωγής

Αν, όπως ισχυρίζεται ο Dewey, η τέχνη είναι ο καλύτερος τρόπος για να κατανοήσει κανείς έναν πολιτισμό, επιχειρούμε κυρίως μέσω της ποίησης αλλά και της ζωγραφικής, να κατανοήσουμε τις δραματικές ιστορικές και πολιτισμικές αλλαγές που συνέβησαν  στη χώρα μας και στην Ευρώπη από το τέλος του 19ου αι. έως και το τέλος του 20ου αι. Με αφόρμηση τη 2η διδακτική ενότητα, ξεκινάμε ένα ταξίδι νοερό, όπου λέξεις, ήχοι και εικόνες θα γίνουν οι οδηγοί μας, για να επικοινωνήσουμε και μεταξύ μας και με όλους όσοι έγιναν κι εκείνοι δέκτες των μηνυμάτων που τους έστειλαν οι ποιητές και οι υπόλοιποι καλλιτέχνες που βίωσαν έντονα έναν κόσμο που διαρκώς άλλαζε. Η χώρα μας αποτέλεσε κι εκείνη μέρος της μεγάλης πνευματικής περιπέτειας της μετάβασης στη νεωτερικότητα άλλοτε με τρόπο έντονα αισιόδοξο, άλλοτε αμφιθυμικά κι άλλοτε επιφυλακτικά. Ο διαθέσιμος χρόνος μας είναι εξαιρετικά περιορισμένος, αλλά η πρόκληση είναι μεγάλη. Καλή μας περιπέτεια!

Από την παραδοσιακή ποίηση...

Στη "Θάλασσα του πρωιού" του Καβάφη...

Στις "ξεχαρβαλωμένες κιθάρες" του Καρυωτάκη...

... και στους "Προσανατολισμούς" του Ελύτη...

Και από τις εικόνες και τους ήχους μιας πιο ρομαντικής εποχής...

στις πραγματικότητες (;) του μοντερνισμού...

H νεωτερικότητα στη νεοελληνική ζωγραφική
(εδώ)

Πίνακας Νεοελληνικών ποιητικών ρευμάτων

(εδώ)

Χαρακτηριστικά της νεοτερικής ή μοντέρνας ποίησης
(εδώ)

H περιπέτεια των ποιητικών ρευμάτων

Εννοιολογικός χάρτης

[στηριγμένος στο βιβλίο “Η ποιητική περιπέτεια” της Αγάθης Γεωργιάδου]

Κάντε κλικ για μεγέθυνση

Ή πατήστε: εδώ

Κείμενα για το προ-αναγνωστικό στάδιο
Σταχυολογημένες σκέψεις του Οδυσσέα Ελύτη από συνεντεύξεις του

- Η σύγκρουση με την Παράδοση την έχει εκτοπίσει από τα βάθρα της;

- Η σύγκρουση με την Παράδοση δεν έχει σκοπό να την εκτοπίσει, αλλά να την ξανατοποθετήσει με άλλο τρόπο στα βάθρα της, έτσι που να μην είναι οργανισμός νεκρός προς χρήσιν των καθηγητών της Ιστορίας, αλλά σώμα ζωντανό, ικανό να βοηθά τις κινήσεις του δικού μας. Η δραστηριότητα των ποιητών της γενιάς του ΄30, όπως εμφανίστηκε από τις στήλες του περιοδικού Τα Νέα Γράμματα, από το 1935 ως το 1940, καθρεφτίζει αυτή την προσπάθεια. Ουσιαστικά, δεν κάνει παρά να καθαρίζει το πρόσωπο της Παράδοσης, όπως καθαρίζουν οι ειδικοί μια παλιά εικόνα. Οι κάπνες ή τα πολλά μαλάματα έφυγαν, και μπορέσαμε να δούμε πιο καθαρά την Κρητική ποίηση, τον Σολωμό της Γυναίκας της Ζάκυνθος, τον αληθινό Κάλβο, τον Μακρυγιάννη, τη λαϊκή αρχιτεκτονική, το ζωγράφο Θεόφιλο, και τόσα άλλα.

- Ποια είναι η δική σας στάση απέναντι σ’ αυτή την παράδοση;

- Ευτυχήσαμε να έχουμε τον Σολωμό. Όσο περνούν τα χρόνια, τόσο περισσότερο ανακαλύπτω το μεγαλείο του. Νομίζω ότι είναι ένας από τους δέκα μεγαλύτερους ποιητές όλων των καιρών. Ύστερα είναι ο Κάλβος, ποιητής ανολοκλήρωτος, αλλά εξαιρετικά πρωτότυπο πνεύμα. Και βέβαια, με μερικές επιφυλάξεις, ο Παλαμάς, ο Σικελιανός, ο Καβάφης...

Συνέχεια: εδώ

Ποίηση και γλώσσα

1.     Είμαι από εκείνους τους ποιητές που δουλεύουν μέσα από τη γλώσσα τους. Δεν πρόκειται για μια αποκομμένη στάση. Δεν σκέπτομαι κάτι και μετά το μεταφράζω σε γλώσσα. Το γράψιμο είναι πάντοτε ένα πείραμα, και συχνά οδηγούμαι από την ίδια τη γλώσσα να πω μερικά πράγματα που διαφορετικά ίσως να μην τα είχα σκεφτεί.

Με επέκριναν επειδή χρησιμοποιώ ορισμένες σπάνιες λέξεις.  Θέλω, όμως, το κείμενο να είναι εντελώς παρθενικό και απομακρυσμένο από την καθημερινή χρήση των λέξεων. Θα πήγαινα κάμποσο μακριά για να πω ότι το θέλω αντίθετο προς την καθημερινή χρήση. Ο τόνος της ποίησής μου είναι πάντα κάπως ανυψωμένος. Βάζω τις λέξεις κατά τέτοιο τρόπο ώστε να φανερώνουν την σπανιότητά τους. Όπως γνωρίζετε, η ποίηση που γράφτηκε μετά τη γενιά μου είναι ολωσδιόλου διαφορετική, αφού χρησιμοποιεί τη γλώσσα του δρόμου και πλησιάζει την πρόζα. Δεν λέω ότι αυτό είναι καλύτερο ή χειρότερο. Το μόνο που έχω έντιμα να πω είναι ότι δεν το καταλαβαίνω. Απέχει πολύ από την ιδέα που έχω για την ποίηση. Γιατί όχι; Διότι ο ποιητής θα έπρεπε να πασχίζει για κάτι που είναι καθαρό.

        Συνέχεια: εδώ

Ιωάννα Καρυστιάνη, Καιρός σκεπτικός

Διηγήματα, εκδ. Καστανιώτη, Οκτώβριος 2011

Παραμονή Χριστουγέννων. Σε καιρούς σκεπτικούς, δύσκολους και ζόρικους, καθημερινές ανθρώπινες υπάρξεις, κάθε ηλικίας, φύλου και καταγωγής, γίνονται πρωταγωνιστές στις σελίδες της Καρυστιάνη. Με το φακό της κάμεράς της εστιάζει στις πληγές αυτών των πλασμάτων, με αγάπη και βαθύ αίσθημα ανθρωπισμού. Ο καθένας τους βιώνει με το δικό του τρόπο τον εορταστικό ψυχαναγκασμό. Επιλέγουν συνειδητά τη μοναχική πορεία και καταλήγουν την άγια αυτή ημέρα, χωρίς μιζέρια, να επιβεβαιώσουν το τίμημα της προσωπικής ελευθερίας.

Ο Μπάρδο γίνεται χριστουγεννιάτικο δέντρο, γιατί δεν αντέχει το Star System (το νυχτερινό μαγαζί όπου διασκεδάζουν οι συμπατριώτες του).

Η Σούλα Σαλβαρίνα θα τη βγάλει μια χαρά μέσα στο αμάξι της, με το τσιπουράκι, αλλά γαληνεμένη.

Ο Γαρύφαλλος Γκέκας ανάβει ένα κερί στον Άη Νικόλα, να ‘χει καλά τον παικταρά, τον Μέσι.

Η κυρία Αρτεμισία σήμερα-τουλάχιστον-νιώθει άνθρωπος κι είναι σα να κέρδισε κιόλας το φλουρί της βασιλόπιτας.

Ο κύριος Διονύσης που αποχαιρετά το γιο του: «παλληκαράκι μου, αϊτέ μου, αέρα στα πανιά σου, καλό σου ταξίδι στους ουρανούς…».

Ο κύριος Αργύρης Μανδαράκας, ο ευυπόληπτος υπάλληλος της υπηρεσίας καθαριότητας του Δήμου, ονειρεύεται πως θα κάθεται όλη τη μέρα στην τρύπια καρέκλα του πατέρα του και θα ακούει τον αέρα.

Η Βούλα και ο Μάκης επινοούν, από τηλεφώνου, ιστορίες, για να σπρώχνουν την ώρα και να γλυκαίνουν με λόγια τις ψυχούλες τους.

Η κυρία Σοφία αφηγείται διά αλληλογραφίας στην αδελφή της, τις φροντίδες που προσφέρει στον Παρασκευά, τον σουβλατζή.

Ο Μίλτος, ο Τόλης και οι ηλικιωμένες μητέρες τους κάνουν ρεβεγιόν στην Κινέτα. Χωρίς μελοδραματισμούς, «με το δαχτυλίδι στο μικρό δάχτυλο του αριστερού χεριού, ο Τόλης έλαμπε, ένιωθε ολόχρυσος, γελοίος κι ευτυχισμένος».

Εννέα διηγήματα - όχι κατ' ανάγκην Χριστουγεννιάτικα - που διαβάζονται με μια ανάσα, γραμμένα με πολλή αγάπη και μαστοριά από την κυρία Καρυστιάνη. Το συνιστώ ανεπιφύλακτα!

"Πρέπει να αποζητήσουμε το σθένος της αξιοπρέπειας", συνέντευξη της Ι. Καρυστιάνη, με αφορμή το νέο της βιβλίο.

Πατήστε: εδώ

Έλληνας, ο χυδαίος τσαμπατζής, ή έτσι είναι(;) αν έτσι νομίζετε...

"Μάθημα για την πειθώ στη διαφήμιση"

Αφορμή για την παρέμβασή μου αυτή μου δίνει μια από τις πιο ελεεινές διαφημίσεις που είδα ποτέ στην ελληνική τηλεόραση. Γνωστή και μεγάλη γερμανικών συμφερόντων αλυσίδα καταστημάτων ηλεκτρικών ειδών προσπαθεί με έναν βομβαρδισμό μηνυμάτων να μας περάσει το μήνυμα πως εμείς οι Έλληνες είμαστε οι γνήσιοι εκφραστές της κακογουστιάς και της κλεψιάς.

Αναρωτιέμαι και φυσικά θα αναρωτιέστε και εσείς για το σκεπτικό του πιο ελεεινού θεάματος αυτής της καμπάνιας όπου ένας αντιπαθέστατος και φυσιογνωμικά τσαμπατζής ξεπερνά το ένα μετά το άλλο τα όρια της γυφτιάς. Αλήθεια τι περιμένουν οι Γερμανοί ιδιοκτήτες της εταιρείας από τους Έλληνες καταναλωτές; Nα ταυτιστούν με ένα αηδιαστικό τύπο, που ρουφά ξεδιάντροπα από 15 καλαμάκια τα ξένα ποτά ενός ζευγαριού, δηλαδή κλέβει ή να ταυτιστούν με ένα ανθρωποειδές που τρίβεται πάνω σε έναν μποντιμπιλντερά για να του κλέψει αντηλιακό.

Η καμπάνια περιλαμβάνει και μια ραδιοφωνική διαφήμιση, που πρέπει να είναι η χειρότερη όλων των εποχών. Ο Έλληνας τσάμπας βρίσκεται στην τουαλέτα και σκίζει τις σελίδες του τηλεφωνικού καταλόγου για να τις χρησιμοποιήσει για χαρτί υγείας. Η όλη διαφήμιση λόγω ραδιοφώνου (έλλειψη εικόνας συνοδεύεται με πολλά πλούσια ... ηχητικά εφέ). Πολλοί, είναι φυσικό να μου πουν πως η έλλειψη αγωγής, οικογενειακής, κοινωνικής, πολιτικής δημιούργησε αυτή την εικόνα του νεοέλληνα. Όταν είναι άθλια η οικογενειακή μας ζωή, όταν η κοινωνική και η πολιτική μας συμπεριφορά κινούνται στο τιμητικό επίπεδο του αίσχους, είναι φυσικό κάποιοι, επικυρίαρχοι σωτήρες να μας πάρουν είδηση και να μας συμπεριφέρονται ανάλογα, από τη στιγμή που κάναμε εμείς οι ίδιοι βούκινο το χάλι μας.

Πόσοι άραγε από τους σημερινούς μας πολιτικούς έχουν πάρει σωστή πολιτική αγωγή. Πόσοι άραγε έχουν μπει στον κόπο να διαβάσουν τον «Πρός Δημόνικον» λόγο του Ισοκράτη, ένα σοφό παράδειγμα παραινετικού και διδακτικού λόγου για ζητήματα ηθικής της καθημερινής ζωής. Οι περισσότεροι νέοι, πολιτικοί ή μη, τρέφονται με τηλεοπτικά σκουπίδια αδυνατώντας να συντάξουν ακόμη και ένα απλό κείμενο ή να εκφραστούν με απλές προτάσεις.

ΠΗΓΗ: www.istorika themata.com

Μείζον Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΠΕΙΡΑΙΑ – 8^ο ΔΗΜ. ΣΧ. ΔΡΑΠΕΤΣΩΝΑΣ

Επιμορφώτρια: Χαρά Κοσεγιάν

«Οι ιδέες, οι σκέψεις και οι προβληματισμοί όλων σας θα μου είναι πολύτιμος θησαυρός για τη μελλοντική μου εξέλιξη στη διδασκαλία! Ευχαριστώ όλους σας!»

Σ. Λουράντου

«Ο νους πλαταίνει, το βλέμμα απλώνει, η αγκαλιά ανοίγει, ο κόσμος μικραίνει, ο άνθρωπος ψηλώνει, η μνήμη στοιχειώνει, οι εμπειρίες ενώνουν. Είστε όλοι οι δικοί μου ξένοι!»

                                                                                      Κυριακή Σπανουδάκη

«Μου ήταν αδύνατον να φανταστώ πόσα πολλά θα έπαιρνα από όλους τους συναδέλφους. Τους ευχαριστώ όλους γι’ αυτή την αξέχαστη, ειλικρινά, εμπειρία».

 Γιώργος Γεωργίου

Ευχαριστώ τους συναδέλφους που μετέτρεψαν μια τυχαία συνεύρεση σε μια ζεστή κοινότητα ανταλλαγής σκέψεων, ιδεών, δημιουργιών, προβληματισμών. Ελπίζω κάποτε οι ιθύνοντες να εκτιμήσουν το γεγονός ότι υπάρχουν εκπαιδευτικοί που αγαπούν αυτό που κάνουν.

Παναγιώτης Πυρπυρής

«Μια σημαντική διδακτική εμπειρία».

                                                            Μιχάλης  Μπατάς

«Η ανταλλαγή εμπειριών, προβληματισμού και προτάσεων διδασκαλίας αποτέλεσε το γόνιμο αποτέλεσμα αυτής της ξεχωριστής συνάντησης».  

                                                                        Βασίλης Μπακύρας

«Με εμπνεύσατε όλοι. Ευχαριστώ από καρδιάς».

Εύη  Ταμπάκη

«Το πιο σημαντικό είναι να βλέπεις ανθρώπους 40-50 ετών μέσα σε τέτοιες συνθήκες, να έχουν απίστευτο μεράκι για τη δουλειά τους. Σας ευχαριστώ όλους για την αισιοδοξία που μου εμπνεύσατε.»

Μαρία Αργυροπούλου

«Eάν ισχύει ο παιδαγωγικός αφορισμός «παιδεία είναι ό,τι μένει, όταν φύγουμε από τα θρανία», νομίζω ότι εμείς αποκομίσαμε ανεκτίμητη εμπειρία…

Δημήτρης Χριστόπουλος

«Το δικαίωμα στο όνειρο έγινε πράξη… Σ’ ευχαριστούμε πολύ, Χαρά».

                                                                                                Μ. Παναγιωτοπούλου

«Όλες οι διδασκαλίες μου φάνηκαν μοναδικές και αξεπέραστες, χωρίς υπερβολές. Ποτέ δεν φανταζόμουν την προσέγγιση των συναδέλφων. Το επίπεδο πολύ υψηλό».

Χριστίνα Γκούντα

«Νέες εμπειρίες, νέες φιλίες, ανταλλαγή απόψεων, θαυμάσια σενάρια. Θα τα θυμάμαι για πάντα. Σας ευχαριστώ όλους για τη μαγεία!»

                                                                                     Άντα Λασκαρίδου

"Γνώρισα εκπληκτικούς συναδέλφους με γόνιμη αγωνία, συναδελφικότητα, έμπνευση… Σας ευχαριστώ όλους!»

                                                                         Αρτινού Ιωάννα

«Είδα ότι αυτό που ήθελα να κάνω στην τάξη, μα δεν το τολμούσα, υπάρχουν άνθρωποι που το τολμούν. Και πήρα θάρρος. Ανοίχτηκαν νέοι δρόμοι».

                                                                                    Αιμιλία Φουντούκη

«Κάπου ανάμεσα στη φαντασία, τη δημιουργικότητα, τον κόπο και τον ενθουσιασμό συναδέλφων και επιμορφώτριας, έπεσαν στο κενό και ξεχάστηκαν παράπονα, στενάχωρες σκέψεις, αμφισβήτηση για το μείζον πρόγραμμα. Από καρδιάς ευχαριστώ».

 Πετρούλα Ξιφαρά

«Πᾶς γοῦν ποιητής γίγνεται οὗ ἄν ἔρως ἅψηται», Πλάτων… Ο έρωτας των συναδέλφων για τη διδασκαλία μας έκανε δημιουργούς. Καλή συνέχεια.

Κ. Φοινίτση

"Δείξατε πως η εκπαίδευση είναι ΑΞΙΑ και μας αξίζει να τη ζούμε.  Η πιο μαγική στιγμή στην εκπαιδευτική μου εμπειρία…"

ΣΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ ΘΕΡΜΑ

                                                                                    Χαρά Κοσεγιάν

19 κόκκινα τριαντάφυλλα.

19 ιδιαίτερες παρουσίες.

 19 εξαιρετικοί φιλόλογοι.

Νικηφόρος Βρεττάκος

Δυο μητέρες νομίζουν πως είναι μόνες στον κόσμο

(εδώ)