ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ∆Α A ́) ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Τα θέματα (εδώ)

Ενδεικτικές απαντήσεις (εδώ)

Παγκύπριες Εξετάσεις 2013 - ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

Θέματα (εδώ)

Προτεινόμενες απαντήσεις (εδώ)

Θέματα Νεοελληνικής Γλώσσας 2013

Εκφωνήσεις:
(εδώ)

Ενδεικτικές απαντήσεις και σχόλια:
(εδώ)

Άποψη της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων για τα  θέματα των Πανελλαδικών εξετάσεων στο μάθημα: Νεοελληνική Γλώσσα Γενικής Παιδείας

Το κείμενο που δόθηκε στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας είναι απόσπασμα (σε διασκευή) από το βιβλίο του Γ. Γραμματικάκη, Ένας Αστρολάβος του Ουρανού και της Ζωής (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, β έκδοση, 2013). Εντάσσεται στην εξεταστέα ύλη και ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του μαθήματος.

Α. Το κείμενο εστιάζει στα μεγάλα προβλήματα που δημιούργησε ο άνθρωπος στη Γη με την αλόγιστη και υπερφίαλη συμπεριφορά του και τονίζει την ανάγκη της παιδείας και της ανθρώπινης επικοινωνίας  για την επίλυση των προβλημάτων αυτών.  Αναλυτικότερα, εκτιμά ότι η αναζήτηση βοήθειας από άλλους πλανήτες είναι ουτοπική και αναφέρεται στις καταστροφές του φυσικού περιβάλλοντος, στους πολέμους, στη θεοποίηση των υλικών αγαθών και στις κοινωνικές ανισότητες. Υποστηρίζει ότι το χρέος του Ανθρώπου είναι να σεβαστεί την επίγεια ζωή και να καταβάλει προσπάθειες για την ενίσχυση της παιδείας, καθώς και της ουσιαστικής επικοινωνίας, την οποία η ανάπτυξη της Τεχνολογίας δεν εξασφαλίζει απολύτως. Στόχος του πρέπει να είναι η καταπολέμηση της επικίνδυνης και απάνθρωπης μοναξιάς του· αυτό  θα του επιτρέψει να αναδείξει τη μοναδικότητά του και να αντιμετωπίσει τα προβλήματά του. 

Β.1.Απαιτείται σχολιασμός της άποψης ότι η ανάπτυξη των ποικίλων ηλεκτρονικών μέσων όχι μόνο δεν καταργεί την ανθρώπινη μοναξιά και αποξένωση αλλά και τις επιτείνει.

Β.2.α) Η δομή της παραγράφου είναι σαφής. Διακρίνονται καθαρά η θεματική πρόταση («Αποκαλύπτεται [..] υπόσταση), τα σχόλια/λεπτομέρειες («Από τη μια [..] των συμφερόντων του») και η κατακλείδα («Η υπερφίαλη αυτή στάση [..] υπάρξεως»).

β) Ζητούνται 4 παραδείγματα μεταφορικής χρήσης του λόγου. Στο κείμενο υπάρχουν  αρκετά σχετικά παραδείγματα, π.χ. «το διανοητικό παιγνίδι», «η ζωή ανθίζει», «γέννησε αριστουργήματα», «χέρι βοηθείας και παρηγοριάς από τους πλανήτες» κ.ά.

Β.3α. Συνώνυμα (ενδεικτικά): συγχρόνως, δημιούργησε, νιώσει, αυξάνουν, άπονη.

Β.3β. Αντώνυμα (ενδεικτικά): ουσιαστική, εξαφανίζεται, εφικτή, αραιώνει, χαμηλά.

Β4.α. Το ερωτηματικό στο τέλος της  δεύτερης περιόδου της πρώτης παραγράφου διεγείρει εξαρχής το ενδιαφέρον του αναγνώστη και τον προβληματίζει με αμεσότερο τρόπο. 

Οι παύλες στην τελευταία περίοδο της πρώτης παραγράφου περιλαμβάνουν μια παράλληλη σημαντική σκέψη του γράφοντος που δεν πρέπει να παραλειφθεί.

Β4.β. Παθητική σύνταξη: Από την άλλη, από τον ίδιο τον άνθρωπο σφραγίζεται η ιστορική πορεία του  με πολέμους και αγριότητες, θεοποιούνται τα υλικά αγαθά και συντηρούνται η αδικία και οι ανισότητες.

Γ. Στην παραγωγή λόγου ζητείται η σύνθεση άρθρου. Επομένως, καταρχάς πρέπει οι μαθητές να γράψουν έναν τίτλο. Τα δύο ζητούμενα του θέματος είναι σαφή και οι μαθητές μπορούν να αντλήσουν αρκετά στοιχεία από το κείμενο  για την ανάπτυξή τους. Ενδεικτικά, στο πρώτο ζητούμενο πρέπει να γίνουν αναφορές στις καταστροφές που έχει υποστεί το περιβάλλον από την αλόγιστη  και ανεύθυνη δραστηριότητα του ανθρώπου (π.χ. καταστροφή όζοντος, πυρηνικά απόβλητα, μόλυνση, ρύπανση κ.ά.)  και στο δεύτερο να προταθούν δράσεις, σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, οι οποίες μπορούν να αποκαταστήσουν τη σχέση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον (παιδεία, αποφυγή υπερκατανάλωσης, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, θέσπιση και αυστηρή εφαρμογή μέτρων προστασίας του κ.ά.). 

Tα σχόλια του συναδέλφου Παναγιώτη Τσουκαλά για την περίληψη και την παραγωγή λόγου:

Σχόλια για την περίληψη

το θέμα: η αναζήτηση εξωγήινης ζωής και η επιθυμία μας για επικοινωνία με αυτήν
1) αιτιολογείται ακροθιγώς κυρίως ως απότοκο της μοναξιάς του σύγχρονου ανθρώπου και της απαξίωσης της σύγχρονης ζωής
2) κυρίως αξιολογείται
α) ως απίθανη, προς το παρόν ανέφικτη
β) ως αδικαιολόγητη όταν υποβαθμίζεται η γήινη ζωή (η γοητεία της βιοποικιλότητας) και όταν λόγω υπεροψίας και ιδιοτέλειας ο άνθρωπος στρέφεται εναντίον των συγκατοίκων του στον πλανήτη (ανθρώπων, ζώων και φυτών) και του φυσικού περιβάλλοντος
3) προτείνεται κατά συνέπεια
α) να στραφεί ο άνθρωπος στην ουσιαστική επικοινωνία του με τον Άλλο, θέμα παιδευτικής προσπάθειας και συναίσθησης του επείγοντος χαρακτήρα της απειλής κατά του περιβάλλοντος
β) να στρέψει την προσοχή του ο άνθρωπος όχι στην πιθανότητα επαφής με την εξωγήινη ζωή, αλλά στην κατάδειξη (κατά την ώρα εκείνη) των επιτευγμάτων του κυρίως στους τομείς των αξιών εν γένει και προπάντων της ειρήνης, της κοινωνικής δικαιοσύνης ,της περιβαλλοντικής ισορροπίας και κατά προτεραιότητα, των διανθρώπινων σχέσεων και της θωράκισης της ανθρώπινης προσωπικότητας.

Προτεινόμενη περίληψη

Ο δοκιμιογράφος στοχάζεται γύρω από την προσπάθεια του σύγχρονου ανθρώπου να καλύψει το αίσθημα της μοναξιάς του με την αναζήτηση ζωής στο σύμπαν. Η προσπάθεια αυτή, ατελέσφορη προς το παρόν τουλάχιστον, ενώ δεν δικαιολογεί την απροθυμία του ανθρώπου να απολαύσει το γοητευτικό φυσικό περιβάλλον της γης και τη συντροφιά των συγκατοίκων του στον πλανήτη, προβάλλει συγχρόνως την αντιφατική του φύση: δημιουργός αξιόλογου πολιτισμού από τη μια, αλαζονικός και ιδιοτελής καταστροφέας από την άλλη. Καταλήγει λοιπόν ο συγγραφέας ότι η αναζήτηση εξωγήινης ζωής μπορεί στο μέλλον να αποκτήσει ουσιαστικότερο νόημα, αν σήμερα θεραπευτούν το μορφωτικό έλλειμμα και η έκπτωση των αξιών, οι γενεσιουργές δηλαδή αιτίες της υπαρξιακής μοναξιάς του ανθρώπου, κι αποκατασταθεί η αρμονική συνύπαρξη με τον Άλλο, τη φύση και τον εαυτό του.

Σχόλια για την Παραγωγή λόγου
Νομίζω ότι η βαθμολόγηση θα κριθεί από το πόσο αυστηρά θα ελέγξουμε την εστίαση στο θέμα. εξηγούμαι:
ΤΟ ΘΕΜΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ
α) η καταστροφή του περιβάλλοντος
β) τι επιπτώσεις ενδέχεται να προκαλέσει στο μέλλον η έλλειψη σεβασμού προς το φυσικό περιβάλλον
γ) με ποιο τρόπο θα αποκατασταθεί το φυσικό περιβάλλον
δ) με ποιο τρόπο θα εκφράσει ο άνθρωπος την αποκατάσταση της σχέσης του με το φυσικό περιβάλλον
Αν αυτά θεωρηθούν λίγο πολύ εκτός θέματος, η βαθμολόγηση θα πέσει χαμηλά παρά τις προσδοκίες. στο βαθμολογικό δεν είδα τέτοια τάση.
Και τι λέει το θέμα;
α) ότι η υγιής σχέση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον είναι ο σεβασμός προς αυτό
β) ότι για κάποιους λόγους αυτή η σχέση έχει διαταραχθεί: ο άνθρωπος έχει πάψει να σέβεται το φυσικό περιβάλλον

γ) ποιες επιπτώσεις έχει προκαλέσει μέχρι σήμερα αυτή η διαταραχή (στο περιβάλλον, στην υγεία, στον ψυχισμό του ανθρώπου, στην οικονομία, στα μνημεία, στο οικιστικό πρότυπο και την ποιότητα ζωής κοκ);

δ) με ποιο τρόπο μπορεί να αποκαταστήσει ο άνθρωπος αυτή τη σχέση; δηλαδή πώς θα μπορέσει ο άνθρωπος να νιώσει και πάλι σεβασμό προς το φυσικό περιβάλλον, ποιες πρωτοβουλίες (παιδευτικού χαρακτήρα, πολιτικού χαρακτήρα) θα μπορέσουν να αναχαιτισουν τους λόγους που γέννησαν τη διαταραχή  και θα εμπνεύσουν στους ανθρώπους του καιρού μας το σεβασμό προς το φυσικό περιβάλλον.

Το σχολείο ως εργαστήρι καλλιέργειας του πνεύματος

 (εδώ)

Ο Θεολόγος Κλήμης Πυρουνάκης μιλά για το Σχολείο που δημιούργησε στο Καπαρέλλι του Νομού Βοιωτίας και όχι μόνο. Ένας εμπνευσμένος δάσκαλος που έκανε πράξη τις κορυφαίες παιδαγωγικές αρχές. Επαναπροσδιορίζει τη ζωή και καθημερινότητα των κρατουμένων στις Φυλακές Ελεώνα Θηβών, καθώς διετέλεσε μέχρι το 2012 διευθυντής και καθηγητής του Σχολείου Δεύτερης Ευκαιρίας και παραμένει εθελοντικά εκεί ως ιδρυτικό μελος του Δικτύου Στήριξης Φυλακισμένων και Αποφυλακισμένων Γυναικών.

“Η οργανωμένη εκπαιδευτική διαδικασία σε όλες τις βαθμίδες (Πρωτοβάθμια, Δευτεροβάθμια, Τριτοβάθμια) και σε όλες τις μορφές (Εργαστήρια Ζωγραφικής, Θεάτρου, Χειροτεχνίας, κ.α.) είναι η «αναμενόμενη Άνοιξη» που θα καταπολεμήσει τα δεινά της φυλακής (μοναξιά, ψυχασθένειες, υποκουλτούρα της φυλακής, νεκρός χρόνος, εκβιασμοί κ.α.). Τα τελευταία χρόνια αφού μας δόθηκε η ευκαιρία να μπούμε στις φυλακές και να εργαστούμε αυτή η «Άνοιξη» έγινε ψηλαφιστή και πραγματική. Πείθουμε τους ανθρώπους να στέκονται στα πόδια τους, να κοιτούν ψηλά, να απλώνουν το χέρι για να αγκαλιάσουν το καινούριο που τους χαρίζεται. Με το λόγο, με το κοίταγμα στα μάτια και με τη συνοδοιπορία στα μονοπάτια που οδηγούν σε ελευθερία, δίνουμε ευκαιρίες σε αυτούς που μεγάλωσαν σε στέρηση, σε βία και σε πείνα".

Ο Κλήμης γεννήθηκε στον Πειραιά το 1950, με πατέρα κληρικό, τον Γεώργιο Πυρουνάκη. Έπειτα από τις σπουδές του στο Θεολογικό τμήμα στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ο Κλήμης μετακομίζει στο χωριό Καπαρέλλι της Θήβας όπου μένει μέχρι και σήμερα σε μια φάρμα που συντηρεί με την οικογένειά του. Εκεί δίδασκε Θεολογία στο Γυμνάσιο και Λύκειο του χωριού, έως ότου έγινε διευθυντής του Γυμνασίου-Λυκείου Καπαρελλίου. Συγκλονιστική στιγμή στη ζωή του αποτελεί ένα αυτοκινητικό ατύχημα, το 1968 σε ηλικία 18 ετών, όπου άρχισε να μετρά και να εκτιμά τη ζωή λεπτό προς λεπτό δίνοντας όρκους ότι δε θα την αφήσει να πάει χαμένη και ότι θα πρέπει να κάνει κάτι για τους άλλους, συνειδητοποιώντας ότι οφείλει να είναι χρήσιμος. Έτσι για 4 χρόνια λειτούργησε το σχολείο δεύτερης ευκαιρίας, δίνοντας πνοή και ελπίδα στους κρατούμενους. Το σχολείο απασχολεί καθηγητές, ωρομίσθιους και εθελοντές, και συμβούλους ψυχολογίας και σταδιοδρομίας, ενώ είναι ένα από τα μόλις 6 σχολεία μέσα σε σωφρονιστικά ιδρύματα που λειτουργούν στη χώρας μας.

“Τη διαφορά την αισθάνεσαι όταν δε λειτουργεί το σχολείο. Είναι αυτό που λείπει από την εσωτερική ζωή της φυλακής. Οι χαρούμενες φωνές. Το θρόισμα της ψυχής, η ελπίδα, το πρόγραμμα της μέρας, η δημιουργική απασχόληση, η χαρά και η γαλήνη που χαρίζουν τα κέρδη του κόπου. Αυτοπειθαρχώ, μπορώ και μιλώ μια καινούρια γλώσσα, μπορώ και να γράφω τη γλώσσα μου, μπορώ να χρησιμοποιώ τα χέρια και το μυαλό μου, αποκτώ αυτοπεποίθηση και προϋποθέσεις να ανεβώ ψηλότερα. Βάζω καινούριους στόχους. Δεν είμαι πλέον υποχείριο των παρορμήσεών μου, αλλά χειραγωγώ τον εαυτό μου και τον πηγαίνω εκεί που εγώ επιθυμώ. Η ανταπόκριση είναι μεγάλη και το κλίμα του σχολείου διαχέεται σε όλη τη φυλακή. Γίνεται ζητούμενο και το καλύτερο ψυχο-φάρμακο. Ο εκπαιδευόμενος θα γυρίσει στο θάλαμό του, έχει τα δικά του σχέδια (μελετά, προβληματίζεται) περιποιείται τον εαυτό του γιατί μαθαίνει να τον κοιτά «σαν σε καθρέφτη», ξεκουράζεται. Την επόμενη μέρα έχει να περιμένει κάτι. Στατιστικά δεν τσακώνεται δεν γκρινιάζει, δε μοιρολατρεί αλλά επικοινωνεί με τους άλλους σε ένα διαφοροποιημένο επίπεδο. Πείθεται να σχεδιάζει το μέλλον του και αξιοποιεί τα κίνητρα που του δίνονται ως θησαυρός. Παράλληλα αντιμετωπίζεται από τους άλλους (συγκρατούμενους και φύλακες) με μεγαλύτερο σεβασμό.”

(ΠΗΓΗ:  http://blog.loft2work.gr/2013/03/klimis-pirounakis-tedxaueb/?lang=el)

Δύο ώρες επιπλέον μάθημα την εβδομάδα: δολοφονούν την διδασκαλία

Υπάρχουν δύο αγαθά που η υποβάθμισή τους συνιστά πράξη εγκληματική. Πρόκειται, φυσικά, για την υγεία και την παιδεία. Η κρατική μέριμνα για την υγεία διασφαλίζει τη ζωή ως υπέρτατη αξία. Η φροντίδα για την παιδεία, που εκφράζεται μέσα απ’ το σύστημα της ισχύουσας εκπαίδευσης, διαμορφώνει τον άνθρωπο ως εσωτερική ποιότητα.

Να, λοιπόν, γιατί είναι αντικοινωνική και εγκληματική πράξη η αδιαφορία και η υποβάθμιση της υγείας και της παιδείας. Οι χαμηλές ή και ανύπαρκτες υπηρεσίες για την υγεία σκοτώνουν (στην ουσία δολοφονούν) την ίδια τη ζωή. Το χαμηλό επίπεδο της παρεχόμενης στα σχολεία εκπαίδευσης αποτελεί πολιτιστικό αλλά και ηθικό έγκλημα: δολοφονεί το μέλλον των νέων παιδιών, αφού αφαιρεί απ’ τη ζωή τους τον πολιτισμό της παιδείας.

Κι όμως, το Υπουργείο Παιδείας (τώρα και Πολιτισμού) το έχει ήδη αποτολμήσει αυτό το ηθικό έγκλημα. Αξίζει να παρακολουθήσουμε το σκεπτικό του: χρειαζόμαστε εδώ και καιρό χρήματα, προκειμένου να καλύψουμε τα ποσά που απαιτούνται από όλα όσα έχουμε νομοθετήσει κατ’ εντολήν των δανειστών μας, και ταυτόχρονα έχουμε αναλάβει την υποχρέωση να συρρικνώσουμε τον δημόσιο τομέα. Πώς θα τα επιτύχουμε αυτά στο ποσοστό που μας αναλογεί, ως Υπουργείο Παιδείας; Η απάντηση είναι εύκολη: δεν θα διορίσουμε κανέναν εκπαιδευτικό στα αμέσως επόμενα χρόνια και με τον τρόπο αυτό δεν θα επιβαρύνουμε τον προϋπολογισμό με νέους μισθούς και ανυπολόγιστο κόστος.

Η λογική, βέβαια, λέει ότι αν πάψουν οι διορισμοί, θα δημιουργηθούν πολλά κενά στις αίθουσες διδασκαλίας: οι συνταξιοδοτήσεις, αποσπάσεις, άδειες κλπ. δεν σταματούν, αφού σε πείσμα όλων η ζωή συνεχίζεται. Αλλά ως από μηχανής θεός, το Υπουργείο βρήκε για μία ακόμη φορά τη λύση: θα αυξήσουμε κατά δύο ώρες το διδακτικό ωράριο των καθηγητών και με τον τρόπο αυτό τα όποια κενά θα καλυφθούν. Ίσως, μάλιστα, ο Υπουργός και οι παρατρεχάμενοί του να συγχαίρουν τον εαυτό τους, διότι όπως εύκολα θα φανεί παρακάτω, με το συγκεκριμένο μέτρο επιτυγχάνουν πολλαπλούς στόχους.

Ας ξεκινήσουμε, όμως, διερευνώντας τη “λογική” του Υπουργείου. Είναι η λογική της αριθμητικής αλχημείας: δεν με ενδιαφέρει τι επιπτώσεις θα έχουν οι αποφάσεις μου και πόσα πρακτικά και λειτουργικά προβλήματα θα δημιουργηθούν στα σχολεία. Μόνο ένα είναι το σημαντικό: η συνεισφορά στην εφαρμογή του προϋπολογισμού, όπως αυτός έχει αποφασιστεί εντός και εκτός Ελλάδος. Απολύτως τίποτε άλλο δεν είναι δυνατόν να μας ενδιαφέρει σε μια τέτοια κρίσιμη εποχή.

Αυτός ο ιερός στόχος, λοιπόν, τον οποίο υπηρετούμε δογματικά εδώ και μερικά χρόνια, θα επιτευχθεί ακόμα καλύτερα: χάρη στην αύξηση του ωραρίου, δεν θα χρειαστεί να προσληφθούν αναπληρωτές που τόσο μας κόστιζαν τα προηγούμενα χρόνια χωρίς στην ουσία να προσφέρουν τίποτα, ενώ σε πολλές ειδικότητες θα εμφανιστούν υπεράριθμοι και, επομένως, θα διευκολυνθεί ο στόχος των απολύσεων από το δημόσιο. Τι απομένει; Η απόγνωση, η αγανάκτηση και η πιθανή διαμαρτυρία των ίδιων των καθηγητών. Αλλά αυτούς έχουμε φροντίσει εδώ και χρόνια να τους διαβάλουμε στην ελληνική κοινωνία ως ανίκανους τεμπέληδες, που νοιάζονται μόνο για τον εαυτό τους και ποτέ φυσικά για τους μαθητές τους. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι μαθητές και γονείς, δηλαδή οι πρώτοι που λογικά θα έπρεπε να διαμαρτύρονται για τις αποφάσεις αυτές, αδιαφορούν πλήρως ή επικροτούν με κακεντρέχεια την τιμωρία των κακών καθηγητών τους. Πλέον, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία: για την ελληνική κοινωνία, το σχολείο είναι κάτι ασήμαντο.

Και η Παιδεία, πού βρίσκεται μέσα σε όλα αυτά; Τα νέα παιδιά, η διδακτική ποιότητα, τα βαρύγδουπα προγράμματα (πρόγραμμα μείζονος επιμόρφωσης, βέλτιστες πρακτικές, οι ΤΠΕ στην εκπαίδευση κλπ.), όλα θα γίνουν στάχτη μέσα στην τυραννία αλλά και την ακαμψία των αριθμών;

Ας σοβαρευτούμε, επιτέλους! Η παιδεία είναι μέγεθος ποιοτικό. Το παράγουν μόνο οι εκπαιδευτικοί και κανείς άλλος. Εκπαιδευτικοί, όμως, αφοσιωμένοι, απερίσπαστοι, με θερμοκρασία ψυχής και με αμείωτη διάθεση να αρθρώσουν τον σωστό, τον πλήρη και τον χορταστικό λόγο της διδασκαλίας.

Παιδεία δεν παράγει ο εκπαιδευτικός ο οποίος φορτώνεται με νέες (υπερωριακές) ώρες χωρίς να αμείβεται, που βουλιάζει στις βιοτικές μέριμνες, γιατί κάθε τόσο χάνει ένα μέρος του μισθού του, που δεν έχει χρόνο να σχεδιάσει το ωραίο και το μεστό μάθημα, που μετακινείται από τη μία άκρη της χώρας στην άλλη και από το ένα σχολείο στο άλλο ακόμα και μέσα στην ίδια σχολική χρονιά. Καταποντισμένος εκπαιδευτικός στην ουσία σημαίνει καταποντισμένη εκπαίδευση. Και καταποντισμένη εκπαίδευση σημαίνει Ελλάδα χωρίς μέλλον, με όλα τα όνειρα των νέων σκοτωμένα…

Νικήτας Παρίσης, "ΦΙΛΟΓΝΩΣΙΑ"