Εν ώρα λήθης

 

Μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις "Θερμαϊκός" η νέα ποιητική συλλογή της φίλης και ήδη βραβευμένης ποιήτριας Χρύσας Βλάχου.

"Ό,τι έχει μείνει στη μνήμη μας ως παράσταση είναι άγριο, πρωτόγονο, έχει θυμό. Η λήθη το ημερεύει. Εμπιστεύομαι τη λήθη γιατί αφαιρεί. Από το φλύαρο περνάμε στο ακέραιο. Στο ελάχιστο. Στην αποδοχή του ελάχιστου βρίσκεται η ουσία της ύπαρξής μας" Χ.Β.

Με μια γρήγορη ματιά ξεχώρισα ένα ποίημα, με τους δυο 15σύλλαβους στη μέση...

Στριφτό

Κρατάς τη ζωή

σαν τσιγαρόχαρτο.

Στα δάχτυλα ανάμεσα

τοποθετείς αργά αυτό που σε πικραίνει.

Γλείφεις προσεχτικά την ίσαλο γραμμή όσφρησης και γεύσης.

Εξετάζεις την ευθύτητα του απότοκου.

Και πριν προλάβεις να χαρείς

αμέτοχο στα δίχτυα σου το ρίχνεις.

Σάλιο, φραγμοί και χειλικές δονήσεις

το λειαίνουν

φωτιά ανάβεις και σπινθηροβολεί

η άκρη απ' τη χαρά σου.

Μα κάθε τόσο, σε θωρώ, σκύβεις και το ανάβεις

και προσεγγίζεις την αρχή με περισσή φροντίδα.

Και φτάνεις, δίχως να το θες, στο τέλος της απόλαυσης.

Η τελευταία ρουφηξιά είναι της κόλασης η κάψα

που όσο κι αν σε διαπερνά, ξέρει να σε μεθάει.

Κράτα λοιπόν εκείνη την ορμή

με έρωτα, λύπη και θυμό.

Και μη διανοηθείς να σβήσεις το τσιγάρο.

Λατινικά 2013

Οι εκφωνήσεις (εδώ)

Oι απαντήσεις (εδώ)

Επιμέλεια απαντήσεων: Μαρία Αργυροπούλου, φιλόλογος 3ου ΓΕΛ Κερατσινίου

Θέματα Αρχαίων Ελληνικών 2013

 Οι εκφωνήσεις (εδώ)

Οι ενδεικτικές απαντήσεις

Α1. Επειδή βλέπουμε ότι κάθε πόλη αποτελεί ένα είδος κοινωνικής συμβίωσης (κοινότητας, συνύπαρξης) και ότι κάθε κοινωνία έχει συσταθεί για την επίτευξη κάποιου αγαθού [πράγματι, όλοι κάνουν το παν για χάρη εκείνου που τους φαίνεται ωφέλιμο], είναι ολοφάνερο ότι όλες οι κοινωνίες έχουν για στόχο τους κάποιο αγαθό και, ακριβέστερα, αυτή που είναι ανώτερη απ’ όλες και κλείνει μέσα της όλες τις άλλες, επιδιώκει το ανώτερο απ’  όλα τα αγαθά. Κι αυτό είναι που ονομάζουμε πόλη ή πολιτική κοινωνία.

Επειδή όμως η πόλη ανήκει στην κατηγορία των σύνθετων πραγμάτων – όπως όλα εκείνα τα πράγματα που το καθένα τους είναι ένα όλον, αποτελούμενο όμως από πολλά μέρη - είναι φανερό ότι πριν από οτιδήποτε άλλο πρέπει να ψάξουμε να βρούμε τι είναι ο πολίτηςž η πόλη δεν είναι παρά ένα πλήθος πολιτών. Για το περιεχόμενο, πράγματι της λέξης πολίτης διατυπώνονται πολλές φορές διαφορετικές μεταξύ τους γνώμεςž δεν υπάρχει δηλ. ομοφωνία για το περιεχόμενο της λέξης πολίτης: αυτός που είναι πολίτης σ’ ένα δημοκρατικό πολίτευμα, συχνά δεν είναι πολίτης σ’ ένα ολιγαρχικό πολίτευμα.

"Τα φύλα στη Λογοτεχνία" - προτεινόμενο διαγώνισμα

Κείμενο: 

 Δημήτρη Χατζή, "Μαργαρίτα Περδικάρη"

Περίληψη του διηγήματος: Αρχικά, περιγράφεται η οικογένεια της Μαργαρίτας και δηλώνεται η θέση τους στην κοινωνία της εποχής καθώς και φανερώνεται ο πολυπρόσωπος χαρακτήρας του καθενός. Τονίζεται η καθημερινή τους ζωή, η κακή σχέση μεταξύ τους, αλλά και η υπερβολική αγάπη που έτρεφαν όλοι για το «παιδί τους», τη Μαργαρίτα. Στη συνέχεια, η αφήγηση εστιάζεται στη Μαργαρίτα και φανερώνεται μια πληθώρα στοιχείων γι’ αυτήν. Δηλώνεται πως ήταν γενικά ένας πολύ κλειστός άνθρωπος με πολλές ευαισθησίες. Επιπλέον, γνωστοποιείται πως ήταν εσώκλειστη σε σχολείο και μόνον τα καλοκαίρια πήγαινε σπίτι της. Η πλοκή αποκτά ενδιαφέρον, όταν μπαίνει στο προσκήνιο η οικογένεια που ζούσε στο γειτονικό σπίτι των Περδικάρηδων. Η οικογένεια αυτή είχε δύο παιδιά, την Αγγελική και τον Νικόλα, ο οποίος συχνά έλειπε καθώς αγωνιζόταν για τα “πιστεύω” του ιδίου καθώς και της οικογένειάς του. Αν και η οικογένεια της Μαργαρίτας δεν της επέτρεπε να κάνει παρέα με την Αγγελική, η Μαργαρίτα βρισκόταν κρυφά τα βράδια μαζί της, ως φίλες και τελικά υιοθέτησε και αυτή την κομουνιστική αντίληψή της οικογένειας της Αγγελικής, κυρίως λόγω των ερωτικών, αλλά αθώων συναισθημάτων που έτρεφε η ίδια για τον Νικόλα. Μια μέρα όμως ο Νικόλας και η Αγγελική έφυγαν από τη γειτονιά προκειμένου να αγωνιστούν εναντίον της γερμανικής κατοχής και άφησαν στη Μαργαρίτα έναν πολύγραφο με τον οποίο τύπωνε τις προκηρύξεις των κομουνιστών και κάθε βράδυ τούς τις παρέδιδε κρυφά. Η οικογένειά της παρόλ’ αυτά δεν άργησε να ανακαλύψει τον πολύγραφο και τα κείμενα, τα οποία στη συνέχεια παρέδωσαν στη αστυνομία. Χωρίς να το έχουν καταλάβει, είχαν παραδώσει την Μαργαρίτα στα χέρια των Γερμανών. Η Μαργαρίτα συνελήφθη, βασανίστηκε και έπειτα εκτελέστηκε. 

Θέματα:

1α) Να περιγράψετε τον κεντρικό λογοτεχνικό χαρακτήρα του διηγήματος, τη Μαργαρίτα, σε σχέση με τον κοινωνικό της ρόλο ως γυναίκας, σε μια επαρχιακή πόλη της Ελλάδας τη δεκαετία του 1940.

(5 μον.)

1β) Ποια εικόνα για την οικογένεια της ελληνικής επαρχίας μπορείτε να σχηματίσετε από τα αποσπάσματα;

(5 μον.)

2α) Να σχολιάσετε τον χαιρετισμό της Μαργαρίτας λίγο πριν εκτελεστεί («Καληνύχτα, ντε…»). Κρίνοντας από τη στάση της θεωρείτε πως η ηρωίδα αποχαιρετά, έτσι, ειρωνικά, μόνο τους εκτελεστές της ή όλο τον παλαιό κόσμο με τις ξεθωριασμένες ιδέες και προκαταλήψεις τους; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με στοιχεία του κειμένου.

(5 μον.)

2β) Υποθέστε ότι είστε η Μαργαρίτα και γράφετε μία επιστολή στη μητέρα σας Αντιγόνη, λίγο προτού σας εκτελέσουν.

(5 μον.)

Θέματα λογοτεχνίας - γιατί η εικόνα δεν είναι σχήμα λόγου

 Νικήτας Παρίσης (πηγή: ΦΙΛΟΓΝΩΣΙΑ)

Η σύγχυση γύρω από θέματα λογοτεχνικών όρων και εννοιών συνεχίζεται. Η ΚΕΕ (= Κεντρική Επιτροπή Εξετάσεων), με επείγουσα οδηγία προς όλα τα βαθμολογικά κέντρα, διευκρινίζει ότι η εικόνα είναι σχήμα λόγου και επικαλείται, για να πείσει, το Π.Δ. 319/2000. Παραλογισμός στο μέγιστο! Αν είναι δυνατόν θέματα και όροι των λογοτεχνικών κειμένων να ρυθμίζονται με Προεδρικά Διατάγματα!

Να μιλήσουμε όμως σοβαρά. Η εικόνα, ως εκφραστικό μέσο ή, έστω, ως εκφραστικός τρόπος, ανήκει στο είδος της περιγραφής. Κάθε περιγραφή, σύντομη ή εκτενής, απεικονίζει μια πραγματικότητα ή ένα πρόσωπο ή ένα αντικείμενο· ακόμη και μια ιδέα, δηλαδή μια νοητή εικόνα. Το πρώτο μας, λοιπόν, συμπέρασμα είναι ότι η εικόνα, σε όποιο είδος και αν ανήκει (= στατική, δυναμική, εξελισσόμενη, μεικτή / οπτική, ακουστική, οσφρητική κλπ.), συνιστά μια μορφή περιγραφής (έκφραση έλεγαν οι παλαιότεροι, ειδικά για τις περιγραφές έργων τέχνης).

Η εικόνα, όμως, ως ένθετη περιγραφική διαδικασία στη νοηματική ροή ενός λογοτεχνικού κειμένου, δε συνιστά σχήμα λόγου. Το γιατί: τα σχήματα λόγου διαχειρίζονται τις λέξεις με ειδικούς και συγκεκριμένους τρόπους:

α)     τροποποιούν τη διάταξη (= τη σειρά) των λέξεων μέσα σε ένα προτασιακό σύνολο (π.χ. το πρωθύστερο: ήπιαν κι έφαγαν)·

β)      παραβιάζουν τη γραμματικο–συντακτική συμφωνία των λέξεων, δηλαδή τη συντακτική λογική μιας πρότασης (π.χ. το σχήμα κατά σύνεση: ο κόσμος χτίζουν εκκλησιές)·

γ)      συρρικνώνουν ή διαστέλλουν το λεκτικό ανάπτυγμα μιας πρότασης (π.χ. το σχήμα του πλεονασμού: εσύ σώπα και μη μιλάς)·

δ)      τροποποιούν τις σημασίες των λέξεων (π.χ. το σχήμα της μεταφοράς: κατέβαινε ένας βαρύς ουρανός πάνω απ’ τις στέγες των σπιτιών).

Ερώτημα:     η εικόνα, ως εκφραστικό μέσο, ταυτίζεται με καμιά απ’ αυτές τις τέσσερις λειτουργίες; Ανήκει, βέβαια, στα λογοτεχνικά αυτονόητα ότι μια εικόνα μπορεί να περιέχει και κάποιο σχήμα λόγου. Αυτό, όμως, δεν ταυτίζεται με την εικόνα.

Εξάλλου, μια εικόνα, ως περιγραφική διαδικασία, αναστέλλει ή διακόπτει τη ροή του λογοτεχνικού μύθου, ιδιαίτερα όταν είναι κάπως εκτενής. Κανένα όμως σχήμα λόγου δε λειτουργεί ως αναστολή ή διακοπή του μύθου. Ακόμα και οι εκτενείς παρομοιώσεις στον Όμηρο δεν ανακόπτουν τη ροή της δράσης, γιατί αποτελούν αποσαφηνιστικό και συμπληρωματικό σχόλιο στην ίδια τη δράση.

Πού καταλήγουμε; Φυσικά, στο αυτονόητο: η διδασκαλία δηλαδή – και τα περί τη διδασκαλία – είναι πολύ σοβαρή υπόθεση και θα ήταν παράλογο να την αναθέσουμε σε Προεδρικά Διατάγματα.

26 Μαΐου 2013

Ν. Παρίσης