ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Ν. ΓΛΩΣΣΑΣ Α' ΛΥΚΕΙΟΥ - ΕΝΟΤΗΤΑ: ΦΙΛΙΑ

[Οι παρέες]

Παραδοσιακά, ο ελεύθερος χρόνος ήταν κατεξοχήν ο χρόνος των κοινωνικών συναναστροφών. Στις θρησκευτικές και κοινοτικές γιορτές και στα πανηγύρια, στις οικογενειακές συγκεντρώσεις, στο καθιερωμένο απογευματινό ή κυριακάτικο «σουλάτσο» σε κάποιους δρόμους και πλατείες, τα μέλη της κοινωνίας είχαν την ευκαιρία να επικοινωνήσουν μεταξύ τους, να ανταλλάξουν μοναδικές και πολύτιμες εμπειρίες, τις χαρές τους και τις λύπες τους, να αναζητήσει ο καθένας και να βρει καθρεφτισμένη στα πρόσωπα κάποιων άλλων, την κοινωνική εκτίμηση, την κοινωνική αναγνώριση ή, ακόμα περισσότερο, την αίσθηση ότι γι' αυτούς τους κάποιους άλλους είναι αναντικατάστατος - μοναδικός. «Κι αλήθεια», γράφει ο λογοτέχνης Ασημάκης Πανσέληνος, αναπολώντας τις παρέες των παιδικών και εφηβικών του χρόνων στην παραδοσιακή κοινωνία της Μυτιλήνης των αρχών του αιώνα μας, «τι όμορφο πράγμα θα ήταν η ομαδικότητα στη ζωή των ανθρώπων να εκφραζόταν με μικρούς κύκλους μονάχα, συγκροτημένους αυτόματα με την ελεύθερη προσέγγιση των μελών τους χωρίς καμιά εξωτερική πειθαρχία ή καθοδήγηση. Η παρέα! Αυτή είναι η μόνη ελεύθερη ομάδα, ως τα σήμερα, στη ζωή των ανθρώπων».

Κι όμως! Στις μεγαλουπόλεις των σύγχρονων κοινωνιών της καπιταλιστικής μητρόπολης ακόμα κι η παρέα έχει προ πολλού πάψει να αποτελεί μια «ελεύθερη» ομάδα, στην οποία τα μέλη της συμμετέχουν και συναλλάσσονται αυθόρμητα και αυτόνομα. Οι κοινωνικές δυνάμεις και διαδικασίες που είναι υπεύθυνες για την εμπορευματοποίηση των ανθρώπινων σχέσεων, για τον άκρατο ανταγωνισμό μεταξύ των ανθρώπων με βάση το ατομικό συμφέρον, για την υποταγή του ατόμου σε αλλότριες και καταπιεστικές κοινωνικές καταστάσεις, με λίγα λόγια για την αλλοτρίωση του ανθρώπου και των ανθρώπινων σχέσεων στους χώρους της εργασίας, της οικογένειας και της πολιτικής ζωής, εισχωρούν και καθορίζουν και το χώρο των κοινωνικών συναναστροφών - τη μορφή και τον τρόπο λειτουργίας της σύγχρονης «παρέας». «Τα μέλη της», παρατηρεί ο Ρήσμαν, «ασχολούνται με το να καταναλώνουν τους εαυτούς τους και τους άλλους. Δηλαδή, οι άνθρωποι και οι φιλίες αντιμετωπίζονται ως το σπουδαιότερο απ' όλα τα καταναλωτικά αγαθά».

Για να 'μαστε αγαπητοί ή «δημοφιλείς», ή ακόμα απλά και μόνο για να διασκεδάσουμε ή να ξεφύγου-με από τη μοναξιά, στις κοινωνίες που ζούμε πρέπει να 'χουμε να προσφέρουμε κάτι που να ικανοποιεί την ιδιοτέλεια του άλλου. Όπως θα 'λεγε κι ο Μιλς, και στις κοινωνικές μας συναναστροφές πρέπει να πουλήσουμε μικρά κομμάτια του εαυτού μας για να προσπαθήσουμε να τα ξαναγοράσουμε με το νόμισμα της «δημοτικότητας», της διασκέδασης ή της κοινωνικής αποδοχής. Έτσι, δίνουμε την «προσοχή» μας και το «ενδιαφέρον» μας σε πρόσωπα και πράγματα που δεν μας αγγίζουν πραγματικά. εκφράζουμε τη «χαρά» μας ή τη «λύπη» μας για γεγονότα στη ζωή των άλλων που στην πραγματικότητα δεν μας προξενούν καμιά τέτοια συναισθηματική αντίδραση. δείχνουμε ότι «διασκεδάζουμε» σε περιστάσεις που τις χαρακτηρίζει η τυποποίηση και η ανία. Στις σύγχρονες «συντροφιές» ή κοσμικές συναντήσεις η τάση είναι για τους ανθρώπους απλά να συνυπάρχουν χωρίς να έρχονται σε καμιά ουσιαστική επαφή μεταξύ τους.

Στα 1944 ο Αντόρνο και ο Χορκχάιμερ έγραφαν για τον κάτοικο των μεγαλουπόλεων πως «μπορεί να αντιληφθεί τη φιλία μόνο ως “κοινωνική επαφή”, ότι δηλαδή βρίσκεται σε κοινωνική επαφή με άλ-λους με τους οποίους δεν έχει καμιά εσωτερική επαφή». Ή όπως παρατηρούσαν οι Μπαράν και Σούηζη: «Καθώς η λέξη φιλία ξεθωριάζει και καταλήγει να υποδεικνύει κάποιον που κανείς τυχαίνει να έχει συναντήσει, χρησιμοποιείται για μια πληθώρα γνωριμιών και για κανέναν ιδιαίτερα».

Κάτω απ' αυτές τις συνθήκες είναι τραγική αλλά όχι παράδοξη η διαπίστωση του Ρήσμαν για την αμερικάνικη κοινωνία - που όμως ισχύει για οποιαδήποτε σύγχρονη κοινωνία του αναπτυγμένου καπι-ταλισμού - ότι «το πρόβλημα των ανθρώπων σήμερα είναι οι άλλοι άνθρωποι». Ολοένα και περισσότερο ο σύγχρονος άνθρωπος ανακαλύπτει ότι, όχι μόνο δε διασκεδάζει στις κοινωνικές του συναναστροφές (όλο και πιο συχνά φεύγει από κάποια τέτοια συνάθροιση με τη σκέψη ότι καλύτερα θα 'ταν να 'χε μείνει σπίτι), αλλά παραμένει κι εκεί ουσιαστικά μόνος - δεν αποτελεί παρά μέλος ενός «μοναχικού πλήθους». Και καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι αν είναι, για να χρησιμοποιήσουμε τα λόγια του Άρθουρ Μίλερ, να μένει μόνος, καλύτερα είναι να μένει μόνος με τον εαυτό του, ο σύγχρονος άνθρωπος κλείνεται στο σπίτι του, κι αποσύρεται στις «ιδιωτικές» του ασχολίες και ενδιαφέροντα.

Αλλά κι εκεί η σύγχρονη καπιταλιστική κοινωνία φροντίζει να μη μείνει πραγματικά μόνος με τον εαυτό του. Τον κατακλύζει με τα πολιτιστικά προϊόντα των ΜΜΕ, με - φτηνά και προσιτά - βιβλία τσέ-πης, με εφημερίδες και περιοδικά, με ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά προγράμματα, με κόμικς και φωτο-ρομάντζα, με δίσκους και κασέτες και βιντεοκασέτες. Ο σκοπός αυτής της εντυπωσιακής μαζικής πολιτιστικής παραγωγής, λένε οι παραγωγοί της, είναι η ψυχαγώγηση, η επιμόρφωση, η ενημέρωση του κοινού. Θέλουν, υποστηρίζουν οι εκπρόσωποι των σύγχρονων ΜΜΕ, να ανοίξουν διάπλατα τους πνευματικούς και αισθητικούς ορίζοντες του «μέσου ανθρώπου», να προσφέρουν πλούσια και πολυποίκιλα ερεθίσματα στον κόσμο της φαντασίας του.

(Μελίνα Σεραφετινίδου, Κοινωνιολογία των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας, εκδ. Gutenberg, σελ. 117-120)

Θέματα:

Α. Να συντάξετε την περίληψη του κειμένου (120 λέξεις).

Β1. Να σχολιάσετε σε μία παράγραφο το ακόλουθο απόσπασμα: «Το πρόβλημα των ανθρώπων σήμερα είναι οι άλλοι άνθρωποι».

Β2. Να επισημάνετε τη δομή (μέρη και τρόποι ανάπτυξης) της 2ης παραγράφου.

Β3. Λαμβάνοντας υπόψη ότι το απόσπασμα που διαβάσατε προέρχεται από μελέτη, να αξιολογήσετε το ρόλο των πολλαπλών μαρτυριών που ενσωματώνει στο κείμενο η συγγραφέας.

Γ. Ο λογοτέχνης Ασημάκης Πανσέληνος, αναπολώντας τα εφηβικά του χρόνια, γράφει: «Τι όμορφο πράγμα θα ήταν η ομαδικότητα στη ζωή των ανθρώπων να εκφραζόταν με μικρούς κύκλους μονάχα, συγκροτημένους αυτόματα με την ελεύθερη προσέγγιση των μελών τους χωρίς καμιά εξωτερική πει-θαρχία ή καθοδήγηση. Η παρέα! Αυτή είναι η μόνη ελεύθερη ομάδα, ως τα σήμερα, στη ζωή των αν-θρώπων».

Με αφορμή τη θέση του συγγραφέα για τη σημασία της παρέας στη ζωή των ανθρώπων, να καταθέσε-τε τον προβληματισμό σας για το ρόλο (θετικό/αρνητικό) που παίζουν οι παρέες στη ζωή των νέων και να επισημάνετε τις επιπτώσεις που επιφέρει η βαθμιαία αποδυνάμωση της ομαδικότητας στην προσωπικότητα κάθε ατόμου και στη συνοχή της κοινωνίας. Το κείμενό σας να έχει τη μορφή άρθρου στην ηλεκτρονική σελίδα του σχολείου σας.

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗ Ν. ΓΛΩΣΣΑ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ: "ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ"

Αισθήσεις

Κάποτε ένας γέρων σοφός έγινε μάρτυρας μίας συζήτησης μεταξύ δύο εφήβων που παραλίγο θα κατέληγε σε συμπλοκή μεταξύ τους, αν δεν παρενέβαινε να λύσει τη διαφορά τους. Όπως συμβαίνει συνήθως με τις αυθόρμητες συζητήσεις, ο διάλογος μεταξύ των δύο εφήβων ξεκίνησε ήρεμα για κάποιο ζήτημα που προκάλεσε την προσοχή τους άσχετο προς το επίμαχο σημείο της αντιπαράθεσής των και, σιγά σιγά, ερώτηση στην ερώτηση και απάντηση στην απάντηση, κορυφώθηκε στο ερώτημα για το ποια από τις δύο αισθήσεις, η όραση ή η ακοή, είναι πολυτιμότερη για τη ζωή μας.

«Η όραση, ισχυριζόταν ο ένας έφηβος, «γιατί χάρη σε αυτήν απολαμβάνομε ό,τι ωραίο υπάρχει γύρω μας – τόσο τις ομορφιές της φύσης όσο και τα έργα της τέχνης – τα αγάλματα, τους ζωγραφικούς πίνακες, τις χορευτικές κινήσεις κ.ά.τ. Σκέφτεσαι πόσο μίζερη θα ήταν η ζωή μας, αν, βυθισμένοι στο πηχτό σκοτάδι, δεν βλέπαμε τίποτε άλλο από όλα αυτά;».

«Η ακοή», αντέτεινε ο άλλος έφηβος, «αφού έτσι μπορούμε να ακούμε τους γρύλους τη νύχτα, τα κελαηδίσματα των πουλιών, το θρόισμα των φύλλων, το κελάρυσμα του νερού στα ρυάκια και τα ποτάμια, τον ήχο του βιολιού και των άλλων μουσικών οργάνων, το νανούρισμα της μάνας, τα τραγούδια κ.λπ. Φαντάζεσαι πόσο απελπιστικά μόνοι θα ήμασταν χωρίς τη συντροφιά όλων αυτών των ηχητικών παραστάσεων;»

Καθώς οι δύο έφηβοι είχαν εξαντλήσει τα επιχειρήματα που διέθεταν για να υποστηρίξουν ο καθένας τη θέση του, κατέφυγαν στην ένταση της φωνής, προκειμένου να επιβάλουν ο ένας στον άλλο την άποψή του, δίχως και πάλι όμως να μπορέσει να επικρατήσει κανένας των. Το επόμενο βήμα που τους απέμενε, για να λύσουν τη διαφορά τους, ήταν να πιαστούν στα χέρια. Και θα το έκαναν κάτω από τη μεγάλη ψυχική φόρτιση που βρίσκονταν, αν δεν έμπαινε στη μέση ο γέρων σοφός, που, ως εκείνη την ώρα, παρακολουθούσε αμέτοχος τη σκηνή.

«Ακούστε», τους είπε, «ούτε ο ένας σας ούτε ο άλλος έχετε δίκιο να τσακώνεστε για το αν είναι η όραση ή η ακοή η πιο σπουδαία από τις αισθήσεις μας. Ο δημιουργός μάς προίκισε όχι με δύο αλλά με πέντε αισθήσεις, φροντίζοντας, παράλληλα, να τις ξεχωρίσει σε δύο κατηγορίες: σε εκείνες – συγκεκριμένα, την όραση και την ακοή – που μας εξασφαλίζουν καλύτερη ποιότητα ζωής, και σε εκείνες – ορισμένως, την όσφρηση, τη γεύση και την αφή – που είναι απαραίτητες για να ζήσουμε. Πράγματι, ένας τυφλός ή ένας κουφός δεν μπορεί να χαρεί όσα απολαμβάνει ένας αρτιμελής άνθρωπος. Παρόλ’ αυτά, όμως, και ο τυφλός και ο κουφός, όσο μίζερη κι αν είναι η ζωή τους, έχουν τη δυνατότητα να συνεχίσουν να ζουν.

Αντίθετα, είναι αδύνατον να ζήσει ένας άνθρωπος χωρίς γεύση, χωρίς όσφρηση ή χωρίς αφή. Θα τρώει αγκάθια και, ενώ θα κινδυνεύει να πεθάνει από ακατάσχετη αιμορραγία μέσα του, δε θα αισθάνεται το παραμικρό. θα εισπνέει δηλητηριώδη αέρια δίχως να συνειδητοποιεί τον επερχόμενο θάνατο. θα πιάνει ένα ηλεκτροφόρο σύρμα και δεν θα παίρνει είδηση το ρεύμα που, διαπερνώντας το κορμί του, θα τον στέλνει στον άλλο κόσμο. Αν, λοιπόν, η ζωή αποτελεί για τον καθένα μας το πολυτιμότερο αγαθό, τότε και από τις αισθή-σεις μας εκείνες που αξίζουν πιο πολύ δεν μπορεί να είναι η όραση ή ακοή, αλλά η γεύση, η όσφρηση και η αφή, άνευ των οποίων είναι αδύνατο να ζήσομε.

Και δεν είναι μόνον αυτός ο λόγος που η γεύση, η όσφρηση και η αφή υπερτερούν της όρασης και της ακοής. Εν αντιθέσει προς την όραση και την ακοή, οι αισθήσεις της γεύσης, της όσφρησης και της αφής μάς φέρνουν σε άμεση επαφή με τα πράγματα γύρω μας. Νιώθομε τη σκληρότητα του τραπεζιού, καθώς το αγγίζομε. μυρίζομε το άρωμα του λουλουδιού, καθώς αυτό περνάει εντός μας μέσω της μύτης μας. γευόμαστε τη γλυκύτητα του μελιού, καθώς αυτό ακουμπάει στη γλώσσα μας. κ.ο.κ. Απεναντίας, για να δούμε ή να ακού-σουμε κάτι, θα πρέπει να υπάρχει αυτό σε κάποια απόσταση από μας. διαφορετικά, αν το φέρομε πολύ κοντά στα μάτια μας ή στο αφτί μας, η όψη του και ο ήχος του αντίστοιχα, παραποιούνται.

Χάρη στην άμεση επαφή μας με την πραγματικότητα, που μας εξασφαλίζουν οι αισθήσεις της αφής, της όσφρησης και της γεύσης, τα πράγματα που αγγίζομε, μυρίζομε ή γευόμαστε φωλιάζουν μέσα μας. Γι’ αυτό και οι μνήμες μας για πράγματα που κάποτε αγγίξαμε, μυρίσαμε ή γευθήκαμε συμβαίνει να μας αναστατώνουν – είτε θετικά είτε αρνητικά, ανάλογα με τις περιστάσεις υπό τις οποίες πρωτοήρθαμε σε επαφή μαζί τους – σε μεγαλύτερη ένταση από όσο οι μνήμες για πράγματα που είδαμε ή ακούσαμε.

«Αν, παρά ταύτα», κατέληξε ο γέρων σοφός, απευθυνόμενος στους δύο εφήβους, «οι άνθρωποι εξακολουθούν να εκλαμβάνουν την όραση και την ακοή σαν τις πιο σημαντικές από τις αισθήσεις μας και να διαπληκτίζονται, όπως εσείς τώρα, ως προς το ποια από τις δύο είναι πολυτιμότερη για τη ζωή μας, τούτο συμβαίνει γιατί είναι απείρως πιο σύνηθες να χάσει κανείς την όραση ή την ακοή του από όσο να απωλέσει τη γεύση του, την όσφρησή του ή την αφή του. Υπάρχουν εκατομμύρια συνανθρώπων μας στον κόσμο που εί-ναι τυφλοί ή κουφοί, ενώ είναι ελάχιστοι εκείνοι που δε διαθέτουν όσφρηση, γεύση ή αφή – χωρίς να είμαι βέβαιος αν υπάρχουν και καθόλου. Και είναι γνωστό ότι εκείνο που κατέχομε και θεωρούμε δεδομένο πως δεν θα το χάσομε, το υποβαθμίζουμε κιόλας».

(Θ. Πελεγρίνης, Σφηνάκια, εκδ. Ελληνικά Γράμματα, σελ. 17)

Θέματα:

Α. Να συντάξετε την περίληψη του κειμένου (110-120 λέξεις).

Β1. Να σχολιάσετε σε μία παράγραφο το νόημα του παρακάτω αποσπάσματος: «Και είναι γνωστό ότι εκείνο που κατέχομε και θεωρούμε δεδομένο πως δεν θα το χάσομε, το υποβαθμίζουμε κιόλας».

Β2. Να επισημάνετε τη δομή και τον τρόπο ανάπτυξης της 6ης παραγράφου.

Β3. Να απαντήσετε σύντομα στα παρακάτω ερωτήματα:

α. Από ποιο περιστατικό ξεκινάει ο προβληματισμός και ποιο έχει για κεντρικό του θέμα;

β. Πόσες ενότητες – εικόνες μπορείτε να διακρίνετε στο κείμενο;

γ. Με ποιον τρόπο παρουσιάζει το θέμα του ο συγγραφέας και τι εντύπωση σάς δημιουργεί ο συγκεκριμένος τρόπος;

δ. Τι νομίζετε ότι εκπροσωπούν οι δύο νέοι και τι ο γέρων σοφός;

Β4. α. Να γράψετε από ένα συνώνυμο για τις λέξεις του κειμένου: συμπλοκή, εκλαμβάνουν, διαπληκτίζονται.

β. Να χρησιμοποιήσετε σε δικές σας προτάσεις τα παρακάτω ονοματικά σύνολα: επίμαχο σημείο, ψυχική φόρτιση.

Γ. Ο Οδυσσέας Ελύτης στο δοκιμιακό του έργο «Ο κήπος με τις αυταπάτες» υποστηρίζει πως «Δυστυχώς, οι άνθρωποι αποκτούν εύκολα μεγάλη παιδεία και σε ό,τι απαιτείται μονάχα εγκέφαλος, διαπρέπουν. Σε ό,τι όμως απαιτείται να μετέχουνε οι αισθήσεις, υπνώττουν». Με αφορμή την άποψη του Ελύτη, σε ένα αποδεικτικό δοκίμιο 500 λέξεων, να παρουσιάσετε τις απόψεις σας, αφενός, για το ρόλο των αισθήσεων στη ζωή του ανθρώπου και, αφετέρου, για τους λόγους που οι αισθήσεις μας «υπνώττουν».

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗ Ν. ΓΛΩΣΣΑ ΤΗΣ Α' ΛΥΚΕΙΟΥ - ΕΝΟΤΗΤΑ: "ΝΕΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΤΥΠΑ"

«Έχω ζήσει!»

Κύριε Πρόεδρε, κυρίες και κύριοι,

το θέμα σήμερα το μεσημέρι είναι «Μια αναρχική κοιτάζει τη ζωή». Δεν μπορώ να μιλήσω για όλους τους άλλους αναρχικούς αλλά για τον εαυτό μου θα ήθελα να πω ότι ήμουν τόσο έντονα απασχολημένη με το να ζω τη ζωή μου, ώστε δεν μου απέμενε στιγμή για να την κοιτάξω. Έχω συναίσθηση ότι για τον καθένα έρχεται μια περίοδος που είμαστε υποχρεωμένοι, αναγκαστικά, να καθίσουμε και να κοιτάξουμε τη ζωή. Η περίοδος αυτή είναι το σοφό γήρας, καθότι όμως ποτέ μου δεν έγινα σοφή, δεν περιμένω να φτάσω σε αυτό το σημείο.

Οι περισσότεροι άνθρωποι που κοιτάζουν τη ζωή δεν τη ζουν ποτέ. Αυτό που βλέπουν δεν είναι ζωή αλλά μόνο η σκιά της. Δεν έχουν μάθει ότι η ζωή είναι μια κατάρα που τους έχει σταλεί από έναν αδέξιο Θεό, ο οποίος έφτιαξε τον άνθρωπο κατά την εικόνα του; Γι' αυτόν τον λόγο οι περισσότεροι άνθρωποι κοιτάζουν τη ζωή ως ένα είδος εφαλτηρίου προς έναν παράδεισο στην άλλη ζωή. Δεν τολμούν να ζήσουν τη ζωή ή να αδράξουν το πνεύμα της ζωής από τη ζωή όπως τους παρουσιάζεται. Αυτό σημαίνει ρίσκο• σημαίνει την παραίτησή τους από τα μικρά υλικά τους επιτεύγματα. Σημαίνει την αντίθεση προς την «κοινή γνώμη» και τους νόμους και τους κανόνες της χώρας του καθενός. Υπάρχουν λιγοστοί άνθρωποι που έχουν την τόλμη και το κουράγιο να παραιτηθούν από όσα αγκαλιάζουν στην καρδιά τους. Φοβούνται ότι το πιθανό κέρδος τους δεν θα είναι το αντίστοιχο όσων απαρνήθηκαν. Όσο για εμένα, μπορώ να πω ότι [...] μεγάλωσα με τη ζωή, τη ζωή από όλες τις απόψεις της, στα ύψη και στα βάθη της. Το αντίτιμο που πλήρωσα ήταν υψηλό βεβαίως, όμως αν έπρεπε να το πληρώσω πάλι από την αρχή, θα το έκανα με προθυμία, επειδή αν δεν είσαι πρόθυμος να πληρώσεις το αντίτιμο, αν δεν είσαι πρόθυμος να βουτήξεις στα βάθη, δεν θα κατορθώ-σεις ποτέ να αναρριχηθείς και πάλι στα ύψη της ζωής.

Φυσικά η ζωή παρουσιάζει τον εαυτό της με διαφορετικές μορφές σε διαφορετικές ηλικίες. Ανάμεσα στην ηλικία των οκτώ και των δώδεκα ονειρευόμουν να γίνω μια Ιουδίθ. Αποζητούσα να εκδικηθώ για τα δεινά του λαού μου, των Εβραίων, να κόψω το κεφάλι του κάθε Ολοφέρνη. Όταν ήμουν 14 ήθελα να σπουδάσω ιατρική, ώστε να είμαι ικανή να βοηθήσω τους συνανθρώπους μου. Όταν ήμουν 15 υπέφερα από έρωτα δίχως ανταπόδοση και επιθυμούσα να αυτοκτονήσω με ρομαντικό τρόπο, πίνοντας πολύ ξίδι. Πίστευα ότι αυτό θα με έκανε να φαίνομαι αέρινη και ενδιαφέρουσα, πολύ χλωμή και ποιητική, όταν θα βρισκόμουν στον τάφο μου, στα 16 όμως αποφάσισα έναν πιο δοξαστικό θάνατο. Ήθελα να χορέψω μέχρι θανάτου.

Ύστερα ήρθε η Αμερική, η Αμερική με τα τεράστια εργοστάσιά της, να σπρώχνω τα πετάλια μιας μηχανής για δέκα ώρες την ημέρα, προς δυόμισι δολάρια την εβδομάδα. [Την εμπειρία αυτή] ακολούθησε το μεγαλύτερο γεγονός της ζωής μου, αυτό που με έκανε αυτό που είμαι. Ήταν η τραγωδία στο Σικάγο, το 1887, όταν πέντε από τους πιο ευγενείς ανθρώπους δολοφονήθηκαν δικαστικά από την Πολιτεία του Ιλινόι. Ήταν οι διάσημοι αναρχικοί της Αμερικής - ο Πάρσονς, ο Σπάις, ο Φίσερ, ο Ένγκελς και ο Λινγκ - που δολοφονήθηκαν με τον νόμο την 11η Νοεμβρίου 1887. Ο γενναίος, νεαρός Λινγκ εξαπάτησε τους εκτελεστές του, προτιμώντας να πεθάνει από το ίδιο του το χέρι, ενώ τρεις άλλοι σύντροφοι των εκτελεσθέντων - ο Νίμπι, ο Φίλντεν και ο Σβαμπ - καταδικάστηκαν σε φυλάκιση. Ο θάνατος αυτών των μαρτύρων του Σικάγο ήταν η πνευματική μου γέννηση: το ιδεώδες τους έγινε το κίνητρο ολόκληρης της ζωής μου.

Συνειδητοποιώ ότι οι περισσότεροι από εσάς έχουν πολύ ανεπαρκή, παράξενη και συνήθως ψευδή αντίληψη του αναρχισμού. Δεν σας κατηγορώ. Παίρνετε τις πληροφορίες σας από τον ημερήσιο Τύπο. Αυτό όμως είναι το τελευταίο μέρος στη γη για να ψάξετε για την αλήθεια οποιασδήποτε μορφής. Ο αναρχισμός, για τους μεγάλους δασκάλους και ηγέτες της πνευματικής πλευράς της ζωής, δεν ήταν δόγμα, δεν ήταν κάτι που στραγγίζει το αίμα από την καρδιά και κάνει τους ανθρώπους ζηλωτές, δικτάτορες ή απίθανα βαρετούς. Ο αναρχισμός είναι μια δύναμη απελευθερωτική, επειδή διδάσκει τους ανθρώπους να βασίζονται στις δικές τους δυνατότητες, τους διδάσκει πίστη στην ελευθερία και εμπνέει άνδρες και γυναίκες να παλεύουν για μια κατάσταση της κοινωνικής ζωής όπου όλοι θα είναι ελεύθεροι και ασφαλείς. Στον σημερινό κόσμο δεν υπάρχει ούτε ελευθερία ούτε ασφάλεια: είτε κάποιος είναι πλούσιος είτε φτωχός είτε το επίπεδό του είναι υψηλό είτε χαμηλό, κανένας δεν είναι ασφαλής όσο υπάρχει έστω και ένας σκλάβος στον κόσμο. Κανένας δεν είναι ελεύθερος ή ασφαλής όσο πρέπει να υποτάσσεται στις διαταγές, στα καπρίτσια ή στη θέληση κάποιου άλλου, ο οποίος έχει τη δύναμη να τον τιμωρήσει, να τον στείλει στη φυλακή ή να του στερήσει τη ζωή, να διατυπώ-σει τους όρους της ύπαρξής του, από την κούνια του ακόμη ως τον τάφο.

Δεν είναι μόνο λόγω της αγάπης προς τον συνάνθρωπο, είναι για το δικό τους καλό που οι άνθρωποι πρέπει να μάθουν να κατανοούν το νόημα και τη σημασία του αναρχισμού και δεν θα αργήσει η στιγμή που θα εκτιμήσουν τη μεγάλη αξία και ομορφιά της φιλοσοφίας του.

Ο αναρχισμός αντιμάχεται κάθε απόπειρα μιας ομάδας ανθρώπων ή ενός ατόμου να διαχειρίζεται τη ζωή των άλλων. Η βάση του αναρχισμού είναι η πίστη στην ανθρωπότητα και στις δυνατότητές της, ενώ όλες οι άλλες κοινωνικές φιλοσοφίες δεν έχουν καμία απολύτως πίστη στην ανθρωπότητα. Οι άλλες φιλοσοφίες επιμένουν ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να κυβερνήσει τον εαυτό του και πρέπει να κυβερνάται. Σήμερα οι περισσότεροι πιστεύουν ότι όσο ισχυρότερη είναι η κυβέρνηση τόσο πιο επιτυχημένη θα είναι η κοινωνία. Πρόκειται για την παλαιά πεποίθηση στη ράβδο: όσο περισσότερο τη χρησιμοποιεί κανείς πάνω σε ένα παιδί τόσο αξιότερο θα γίνει όταν μεγαλώσει και γίνει άνδρας ή γυναίκα. Έχουμε ελευθερωθεί από αυτή τη βλακεία. Έχουμε φτάσει να κατανοούμε ότι εκπαίδευση δεν σημαίνει ξύλο, δεν σημαίνει το σακάτεμα, το σκέβρωμα, τη συντριβή της νεαρής ζωής. Έχουμε μάθει ότι η ελευθερία στην ανάπτυξη ενός παιδιού εξασφαλίζει καλύτερα αποτελέσματα, και όσον αφορά το παιδί και όσον αφορά την κοινωνία.

Αυτός, κυρίες και κύριοι, είναι ο αναρχισμός. Όσο μεγαλύτερες είναι η ελευθερία και οι ευκαιρίες για κάθε μονάδα της κοινωνίας τόσο αξιότερο θα είναι το άτομο και τόσο το καλύτερο για την κοινωνία• και τόσο πιο δημιουργική και εποικοδομητική θα είναι η ζωή του συνόλου. Αυτό, εν συντομία, είναι το ιδανικό στο οποίο αφιέρωσα τη ζωή μου.

Ο αναρχισμός δεν είναι μια θεωρία κομμένη και αποξηραμένη. Είναι ένα ζωοφόρο πνεύμα που αγκαλιάζει όλη τη ζωή. Γι' αυτό δεν απευθύνομαι μόνο σε ορισμένα στοιχεία της κοινωνίας: δεν απευθύνομαι μόνο στους εργάτες. Απευθύνομαι στις ανώτερες τάξεις επίσης, επειδή πράγματι χρειάζονται διαφώτιση περισστερο από τους εργάτες. Η ίδια η ζωή διδάσκει τις μάζες και είναι μια αυστηρή, αποτελεσματική δασκάλα. Δυστυχώς η ζωή δεν διδάσκει εκείνους που θεωρούν τους εαυτούς τους επίλεκτους της κοινωνίας, τους καλύτερα μορφωμένους, τους ανώτερους. Πίστευα πάντα ότι κάθε μορφή πληροφορίας και εκπαίδευσης που βοηθά να διευρυνθεί ο πνευματικός ορίζοντας των ανδρών και των γυναικών είναι πολλή χρήσιμη και θα έπρεπε να χρησιμοποιείται. Επειδή, σε τελευταία ανάλυση, η μεγάλη περιπέτεια - που είναι η ελευθερία, η αληθινή έμπνευση όλων των ιδεαλιστών, των ποιητών και των καλλιτεχνών - είναι η μόνη ανθρώπινη περι-πέτεια για την οποία αξίζει να παλεύει και να ζει κανείς.

Δεν γνωρίζω πόσοι από εσάς έχουν διαβάσει το θαυμάσιο πεζοτράγουδο του Γκόρκι που λέγεται Το φίδι και το γεράκι. Το φίδι δεν μπορεί να καταλάβει το γεράκι. «Γιατί δεν ξεκουράζεσαι εδώ στα σκοτεινά, στην όμορφη, γλιστερή υγρασία;» ρωτάει το φίδι. «Γιατί να πετάγεσαι στους ουρανούς; Δεν ξέρεις τους κινδύνους που παραμονεύουν εκεί, τη βία και την καταιγίδα που σε περιμένουν εκεί, και το όπλο του κυνηγού που θα σε γκρεμίσει και θα καταστρέψει τη ζωή σου;». Αλλά το γεράκι δεν έδειξε προσοχή. Άπλωσε τις φτερούγες του και πετάχτηκε στους αιθέρες, το θριαμβευτικό τραγούδι του να αντηχεί στους ουρανούς. Μια μέρα το γεράκι γκρεμίστηκε, το αίμα ανάβλυζε από την καρδιά του και το φίδι είπε: «Ανόητε, σε προειδοποίησα, σου είπα να μείνεις εκεί όπου ήμουν, στα σκοτεινά, στην όμορφη, ζεστή υγρασία, όπου κανένας δεν μπορούσε να σε βρει και να σε βλάψει». Αλλά με την τελευταία του πνοή το γεράκι απάντησε: «Έχω πετάξει στους αιθέρες, έχω ανεβεί σε ύψη ιλιγγιώδη, έχω αντικρίσει το φως, έχω ζήσει, έχω ζήσει!» ".

(Έμα Γκόλντμαν)

Θέματα:

Α. Να συντάξετε την περίληψη του κειμένου (120 λέξεις).

Β1. Να αναπτύξετε σε δύο παραγράφους το νόημα των παρακάτω χωρίων του κειμένου:

α. «η μεγάλη περιπέτεια - που είναι η ελευθερία, η αληθινή έμπνευση όλων των ιδεαλιστών, των ποιητών και των καλλιτεχνών - είναι η μόνη ανθρώπινη περιπέτεια για την οποία αξίζει να παλεύει και να ζει κανείς».

β. «Έχουμε φτάσει να κατανοούμε ότι εκπαίδευση δεν σημαίνει ξύλο, δεν σημαίνει το σακάτεμα, το σκέβρωμα, τη συντριβή της νεαρής ζωής. Έχουμε μάθει ότι η ελευθερία στην ανάπτυξη ενός παιδιού εξασφαλίζει καλύτερα αποτελέσματα, και όσον αφορά το παιδί και όσον αφορά την κοινωνία».

Β2. Στο κείμενο που διαβάσατε το α’ ενικό πρόσωπο εναλλάσσεται με το γ’ πρόσωπο. Τι εξυπηρετεί αυτή η εναλλαγή της εκφοράς του λόγου;

Β3. Η ομιλία κλείνει με την αφήγηση μιας ιστορίας του Ρώσου συγγραφέα Μαξίμ Γκόρκι. Τι επιδιώκει η ομιλήτρια με την παρεμβολή αυτής της ιστορίας;

Β4. Να χρησιμοποιήσετε σε δικές σας προτάσεις τις παρακάτω λέξεις, ώστε να φαίνεται καθαρά η σημασία τους: εφαλτήριο, αδράξουν.

Γ. Το κείμενο αναφέρεται στην πολιτική ιδεολογία του αναρχισμού που έδωσε νόημα στη ζωή της Έμα Γκόλντμαν. Στην εποχή μας, ωστόσο, πολλοί διαπιστώνουν πως δεν υπάρχουν ιδεολογίες ικανές να νοηματοδοτήσουν τη ζωή των νέων, γι’ αυτό και άλλοι νέοι ιδιωτεύουν, ενώ κάποιοι άλλοι εκτονώνονται με τυφλές πράξεις βίας. Υποθέστε ότι γράφετε ένα κείμενο στο προσωπικό σας ηλεκτρονικό ημερολόγιο (blog), για την ιδεολογία εκείνη που θα μπορούσε να οιστρηλατήσει τους σημερινούς νέους και να αποτελέσει δρομοδείκτη για την πορεία τους στη ζωή. (Κάθε άποψη είναι δεκτή, αρκεί να είναι επαρκώς τεκμηριωμένη.)

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗ Ν. ΓΛΩΣΣΑ - ΕΝΟΤΗΤΑ: "ΓΛΩΣΣΑ"

«Για τη σωτηρία των γλωσσών»

Το 1987 πέθανε στην Πάλα της Καλιφόρνιας μια 94χρονη, η τελευταία μιλούσε την κουπένιο. Τώρα δεν υπάρχει κανείς που να μιλάει αυτή την παλιά βορειοαμερικανική γλώσσα ούτε άλλωστε τα ματιπού, τα αμαπά, τα σκιανά, τα απιακά, τα κοϊάρι, τα γίμας... Οι ηλικιωμένοι φεύγουν, το ίδιο και οι γλώσσες: κάθε δεκαπέντε μέρες εξαφανίζεται μία - είκοσι πέντε το χρόνο. Αν δεν γίνει τίποτε, οι μισές από τις 5.000 γλώσσες που ομιλούνται σήμερα θα έχουν εξαφανιστεί σε έναν αιώνα.

Τι μας νοιάζει όμως, αν πάψει να μιλιέται η παταξό ή η νακρεχέ; «Οι γλώσσες», εξηγεί ο Αζέζ στο γαλλικό «Λ' Εξπρές», «είναι λίγο σαν τα διάφορα είδη ζώων: ζουν, πεθαίνουν, υποκύπτουν σε επιθέσεις αρπακτικών. Και δεν είναι μόνον οι λέξεις που εξαφανίζονται μαζί με καθεμιά απ' αυτές. Εξαφανίζεται μια ιστορία, μια μνήμη, ένας τρόπος σκέψης. Λίγο από την ανθρωπιά μας». Άλλωστε, προσθέτει ο γλωσσολόγος, το φαινόμενο δεν αφορά μόνον τις ινδονησιακές ή τις αφρικανικές γλώσσες, αφορά και τις άλλες γλώσσες του πλανήτη, οι οποίες απειλούνται από τα αγγλοαμερικανικά. Πρόκειται για πραγματικό κατακλυσμό, ο οποίος συμβαίνει μέσα στη γενική αδιαφορία.

Στο τελευταίο βιβλίο του («Halte a la mort des langues», εκδ. Odile Jacob), o Αζέζ εξηγεί πως, όταν εξαφανίζεται μια γλώσσα, δεν χάνονται μόνο κείμενα, αλλά και ένας τρόπος κατανόησης της φύσης, μια αντίληψη για τον κόσμο - φτωχαίνει συνεπώς η ανθρώπινη ευφυΐα. Συνήθως οι γλώσσες πεθαίνουν πέφτοντας θύματα μιας άλλης, κυρίαρχης γλώσσας, της γλώσσας εκείνων που έχουν την εξουσία και το χρήμα ή εκείνων που επιβάλλονται με τον στρατό, τα μέσα επικοινωνίας, το σχολείο: όταν οι Ευρωπαίοι αποίκισαν την Αμερική, οι ιεραπόστολοι δίδασκαν στους Ινδιάνους ότι ο Θεός δεν αγαπάει τις ινδιάνικες γλώσσες, επειδή είναι διαβολικές. Άλλοτε ήταν τα λατινικά που εξαφάνισαν τα ιλλυρικά, τα δακικά, τα γαλατικά• σήμερα, τα αγγλοαμερικανικά οδηγούν γλώσσες στον αφανισμό.

Ο Αζέζ επισημαίνει πως το πρόβλημα επιδεινώνεται, επειδή οι γλώσσες που εξαφανίζονται είναι κυρίως φυλών με προφορική παράδοση και έτσι γλώσσα και λόγος χάνονται μαζί, δεν μένει τίποτε για να διατηρήσει τα ίχνη τους. «Είμαστε πιο κοντά στους κροκοδείλους απ' ό,τι πιστεύουν οι διανοούμενοι», υποστηρίζει ο Αζέζ. «Υπακούμε ακόμη στο τμήμα εκείνο του εγκεφάλου μας που παράγει τους πολέμους, τις αντιπαραθέσεις, τις εδαφικές διενέξεις κ.λπ. Η ικανότητα της γλώσσας είναι αυτή που μας διαχωρίζει από τους πιθήκους. Και οι γλώσσες μας είναι ό, τι πιο ανθρώπινο έχουμε. Είναι ένας καλός λόγος για να τις υπερασπιστεί κανείς, δεν είναι;».

(Γ. Αγγελόπουλος, εφημ. ΤΑ ΝΕΑ, 14/11/2000)

Θέματα:

Α. Πυκνώστε το δημοσίευμα σε ένα δικό σας κείμενο 70-80 λέξεων.

Β1. Να σχολιάσετε σε μία παράγραφο τη δήλωση ενός εναπομείναντα της αφρικανικής φυλής Κομάνι, στους οποίους τα 500 χρόνια κατοχής από αποίκους, επέβαλαν τη σιωπή: «Κάθομαι εδώ, χωρίς τη γλώσσα των γονιών μου. Είμαι ανίσχυρος… Μερικές φορές αισθάνομαι ότι εξαφανίζομαι. Αυτό μου προκαλεί λύπη».

Β2. α. Ποια τα δομικά στοιχεία της δεύτερης παραγράφου και πώς αναπτύσσεται;

β. Με ποιους τρόπους αναπτύσσεται η τρίτη παράγραφος;

Β3. Να δικαιολογήσετε τη χρήση της ενεργητικής/παθητικής σύνταξης στις παρακάτω προτάσεις:

• σήμερα, τα αγγλοαμερικανικά οδηγούν γλώσσες στον αφανισμό.

• οι μισές από τις 5.000 γλώσσες που ομιλούνται σήμερα θα έχουν εξαφανιστεί σε έναν αιώνα.

Β4. Να γράψετε από ένα συνώνυμο για τις λέξεις: ευφυΐα, αφανισμό, επιδεινώνεται, διενέξεις.

Γ. Ζούμε, λένε οι επιστήμονες, μια πρωτοφανή «σφαγή» των γλωσσών του κόσμου. Ποιοι λόγοι οδηγούν μια διάλεκτο στο θάνατο; Αν δέχεστε ότι με τη γλώσσα ο άνθρωπος δημιουργεί και ονομάζει τον κόσμο, όπως ισχυρίζεται ο Γ. Σεφέρης, τότε σε ποια στέρηση υποβάλλονται τα άτομα που χάνουν τη γλώσσα τους; Στα ερωτήματα αυτά καλείστε να απαντήσετε με μια ομιλία σας σε ένα συνέδριο για τη «Σωτηρία των Γλωσσών και των Διαλέκτων».

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΗ Ν. ΓΛΩΣΣΑ ΤΗΣ Α' ΛΥΚΕΙΟΥ: ΕΝΟΤΗΤΑ "ΔΙΑΛΟΓΟΣ"

«Δημοσιογραφία της διαβούλευσης»

Ζούμε σε μια εποχή όπου κατακλυζόμαστε από πληροφορίες. Αυτό όμως που απαιτεί η δημοκρατία είναι ο δημόσιος διάλογος, όχι πληροφορίες. Κανείς δεν παραβλέπει την αξία των πληροφοριών, αλλά χρειαζόμαστε το είδος των πληροφοριών που είναι αναγκαίο για να δημιουργηθεί ενεργός διάλογος. Για να επιτευχθεί όμως αυτό, πρέπει να θέτουμε τα σωστά ερωτήματα στο πεδίο της δημόσιας αντιπαράθεσης.

Πώς θα γίνει αυτό εφικτό, όταν από το πλήθος των πληροφοριών που εισπράττουμε καθημερινά έχουμε αρχίσει να χάνουμε την ικανότητα να τις ξεχωρίζουμε και στην πράξη τις δεχόμαστε με παθητικό τρόπο; Από αυτή την παρατήρηση συνάγεται ότι ο στόχος των μέσων ενημέρωσης πρέπει να είναι η ενθάρρυνση του δημόσιου διαλόγου και όχι η παροχή πληροφοριών στους πολίτες. Όπως όμως έχουν τα πράγματα, τα μέσα ενημέρωσης τείνουν να προσφέρουν σχεδόν αμέτρητες πληροφορίες, τις οποίες ουσιαστικά δεν ξέρουμε τι να τις κάνουμε. Δεν είναι μυστικό ότι το κοινό γνωρίζει λιγότερα για τα δημόσια ζητήματα σε σχέση με το παρελθόν. Χιλιάδες συμπολίτες μας δεν μπορούν να πουν τι είναι ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, ποιο είναι το έργο της Βουλής, τι προβλέπει το Σύνταγμα για τις εξουσίες, πώς εμφανίστηκε και λειτουργεί το πολιτικό σύστημα.

H άγνοια για τις δημόσιες υποθέσεις συνήθως αποδίδεται στην αποτυχία του εκπαιδευτικού συστήματος και μόνο δευτερευόντως στην αποτυχία των MME να επιτελέσουν τον ενημερωτικό τους ρόλο. Ωστόσο, από τη στιγμή που το κοινό δε συμμετέχει στα εθνικά ζητήματα, δεν έχει λόγο να είναι καλύτερα ενημερωμένο. Όταν λοιπόν ο διάλογος έχει αρχίσει να υποβαθμίζεται, η παροχή πληροφοριών δεν κάνει τη διαφορά.

Γιατί γίνεται αυτό; Ο δημόσιος διάλογος διεθνώς άρχισε να παρακμάζει από τότε που τα MME, ιδιαίτερα ο Τύπος, έγιναν περισσότερο επαγγελματικά, πολιτικά ουδέτερα και «περισσότερο συνειδητοποιημένα» για τον πολιτικό τους ρόλο, με αποτέλεσμα η πληροφορία, εκτός κι αν συμβάλλει στο δημόσιο διάλογο, να καθί-σταται άσχετη, αποπροσανατολιστική, χειραγωγική - στην καλύτερη περίπτωση. Όλο και περισσότερο, η πληροφορία παράγεται από εκείνους που επιθυμούν να προβάλουν κάτι ή κάποιον - μια άποψη, έναν πολιτικό - χωρίς να υποστηρίζουν τα προσόντα - τις ιδιότητές του ή σαν να πρόκειται για κάποιο προϊόν. Έτσι, μεγάλη μερίδα των μέσων ενημέρωσης στην προσπάθειά τους να ενημερώσουν το κοινό έχουν μετατραπεί σε αγωγό παρόμοιο με «άχρηστο ταχυδρομείο», όπου οι πολίτες γίνονται παραλήπτες πλήθους άχρηστων πληροφοριών που κανείς δεν θέλει, οι περισσότερες από τις οποίες καταλήγουν στον κάλαθο των αχρήστων.

Παρά ταύτα, ο όγκος των πληροφοριών αυξάνεται και το σημαντικότερο αποτέλεσμα αυτής της τάσης - πέραν της καταστροφής των δασών και του προβλήματος διαχείρισης των σκουπιδιών - είναι η υποβάθμιση του κύρους της λέξης. Όταν οι λέξεις χρησιμοποιούνται ως εργαλεία για δημοσιότητα ή προπαγάνδα, χάνουν τη δύναμη της πειθούς. Σύντομα καταλήγουν να μη σημαίνουν τίποτα για κανέναν. Οι άνθρωποι χάνουν την ικανότητά τους να χρησιμοποιούν τη γλώσσα με ακρίβεια και σαφήνεια ή ακόμη και να ξεχωρίζουν τη μία λέξη από την άλλη. Μάλλον τα μοντέλα του προφορικού λόγου κυριαρχούν στον γραπτό παρά το αντίστροφο και ο καθημερινός λόγος αρχίζει να επισκιάζει το γραπτό, που απαιτεί σκέψη και επιχειρήματα.

Μία από τις λύσεις είναι οι δημοσιογράφοι να πάρουν ξανά στα χέρια τους την ενημέρωση. Στις ΗΠΑ την τελευταία δεκαετία η δημοσιογραφική κοινότητα έχει προτείνει τη δημιουργία της «κοινωνικής» δημοσιογραφίας (public journalism). Βασική πρόταση αυτής της κίνησης είναι ότι η δημοσιογραφία πρέπει, αφενός, να αποσκοπεί στη βελτίωση της ποιότητας της κοινωνικής ζωής και, αφετέρου, να ενθαρρύνει τη συμμετοχή και το διάλογο στην κοινωνία. Στόχος είναι η μετατόπιση από τη «δημοσιογραφία της πληροφορίας και της ψυχαγωγίας» στη «δημοσιογραφία της διαβούλευσης», που θα προκαλεί διάλογο και αντιπαράθεση. Με αυτή την προοπτική, η δημοσιογραφική λογική της ουδέτερης και αντικειμενικής ενημέρωσης δεν έχει νόημα, ούτε όμως σημαίνει επιστροφή στην κομματικοποιημένη ή στρατευμένη δημοσιογραφία.

Για να το πούμε απλά. Το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε στον 21ο αιώνα δεν είναι η διακίνηση των πληροφοριών, αλλά με ποιον τρόπο οι πληροφορίες θα μετατραπούν σε γνώση. Τα μέσα ενημέρωσης, ιδιαίτερα οι εφημερίδες, πρέπει να απεμπλακούν από την παροχή πληροφοριών και να στραφούν στην παροχή γνώσεων, δηλαδή συγκροτημένες πληροφορίες που εντάσσονται σε κάποιο πλαίσιο και οδηγούν κάποιον να αναζητήσει περισσότερες πληροφορίες με σκοπό να κατανοήσει κάτι που αφορά τον κόσμο. Χωρίς οργανωμένες πληροφορίες, όπως έχει επισημάνει ο Νιλ Πόστμαν, μπορεί να γνωρίζουμε κάτι από τον κόσμο, αλλά πολύ λίγα σχετικά με αυτόν. Όταν κάποιος έχει γνώση, μπορεί να βγάζει νόημα από τις πληροφορίες, γνωρίζει πώς να τις συσχετίσει με τη ζωή κάποιου. Ειδικότερα, γνωρίζει πότε οι πληροφορίες είναι άσχετες.

(Στέλιος Παπαθανασόπουλος, ΤΑ ΝΕΑ, 06/04/2006)

Θέματα:

Α. Να συντάξετε την περίληψη του κειμένου (100 λέξεις).

Β1. «Όταν οι λέξεις χρησιμοποιούνται ως εργαλεία για δημοσιότητα ή προπαγάνδα, χάνουν τη δύναμη της πειθούς»: να σχολιάσετε σε μία παράγραφο το νόημα της παραπάνω διαπίστωσης.

Β2. α. Ποια είναι η άποψη του αρθρογράφου για τις πληροφορίες που δεχόμαστε από τα ΜΜΕ; Με ποιον τρόπο τεκμηριώνει την άποψή του στη δεύτερη παράγραφο;

β. Να αναπτύξετε αντιθετικά σε μία παράγραφο το ζεύγος εννοιών: «δημοσιογραφία της πληροφορίας και της ψυχαγωγίας» vs «δημοσιογραφία της διαβούλευσης».

Β3. Να σχολιάσετε τη συνεκτικότητα και τη συνοχή των παραγράφων.

Β4. Ο αρθρογράφος επικαλείται τη λογική (με επιχειρήματα και τεκμήρια) και την αυθεντία. Να γράψετε τρία παραδείγματα από το κείμενο, ένα για κάθε περίπτωση.

Β5. Από το δεύτερο συνθετικό των παρακάτω λέξεων να σχηματίσετε μία άλλη σύνθετη λέξη: διαβούλευσης, απεμπλακούν, παροχή.
Γ. «Στόχος είναι η μετατόπιση από τη «δημοσιογραφία της πληροφορίας και της ψυχαγωγίας» στη «δημοσιογραφία της διαβούλευσης», που θα προκαλεί διάλογο και αντιπαράθεση». Με αφορμή την παραπάνω διαπίστωση, να εξετάσετε κατά πόσο η τηλεόραση – όπως λειτουργεί – προωθεί το δημόσιο διάλογο και να προτείνετε συγκεκριμένους τρόπους με τους οποίους ο δημοσιογραφικός λόγος μπορεί να καταστεί ουσιαστικό βήμα για το διάλογο των πολιτών.