Che fece .... il gran rifiuto

Σε μερικούς ανθρώπους έρχεται μια μέρα
που πρέπει το μεγάλο Ναι ή το μεγάλο το Όχι
να πούνε. Φανερώνεται αμέσως όποιος τόχει
έτοιμο μέσα του το Ναι, και λέγοντάς το πέρα

πηγαίνει στην τιμή και στην πεποίθησί του.
Ο αρνηθείς δεν μετανοιώνει. Αν ρωτιούνταν πάλι,
όχι θα ξαναέλεγε. Κι όμως τον καταβάλλει
εκείνο το όχι -- το σωστό -- εις όλην την ζωή του.
Κωνσταντίνος Π. Καβάφης (1899)

Ο ποιητής αλλοίωσε τον στίχο του Δάντη ("che fece per vilta il gran rifiuto"), για να συνθέσει τον πιο αινιγματικό ίσως τίτλο των ποιημάτων του. Αύριο καθείς ας σταθμίσει στη ζυγαριά της συνείδησής του το βάρος του "ναι" και του "όχι". Aλλά να μην ξεχνά ότι η όποια απόφαση θα τον κυνηγά και αύριο και μεθαύριο. Γιατί όπως έγραψε και ο Νίκος Καρούζος “η Ιστορία δε μας περιμένει στη στάση του τρόλεϊ...". Και είναι κρίμα όταν κανείς συνειδητοποιεί πως "άφησε να περάσει ένα πλατύ ποτάμι / ανάμεσα από τα δάχτυλά του / χωρίς να πιει μια στάλα" (παραφράζοντας το Σεφέρη).
Άντε και καλό "βόλι".

«Η ελευθερία έχει δυο κοφτερές όψεις, όπως τα παλιά ξυραφάκια», Ο. Ελύτης "Εκ του πλησίον"

ΦΕΚ για την Αξιολόγηση των Φιλολογικών μαθημάτων

Διαβάστε: εδώ

Διόρθωση ΦΕΚ: εδώ

Βαθμολόγηση Ν. Γλώσσας Β'  και Γ'  Λυκείου:
Α (περίληψη): 25 μον.
Β.: 35 μον.
Γ (παραγωγή κειμένου): 40 μον.

Eπαναληπτικά θέματα (10) Γλώσσας Γ' Λυκείου

Επιστολή προς τους νέους¹

Τι θα ευχόμουν στους νέους ανθρώπους της μητέρας πατρίδας που αφιέρωσαν τον εαυτό τους στην επιστήμη; Κατ’ αρχάς, να είναι συνεπείς, αυτή τη σπουδαία προϋπόθεση για γόνιμη επιστημονική εργασία, για την οποία δεν μπορώ να μιλήσω χωρίς να αισθανθώ συναισθηματική φόρτιση. Συνέπεια και πάντοτε συνέπεια. Από το ξεκίνημά σας πρέπει να εμφυσήσετε στον εαυτό σας αυστηρή συνέπεια στην απόκτηση γνώσης.

Μάθετε τη βάση της επιστήμης πριν επιχειρήσετε να αναρριχηθείτε στην κορυφή της. Ποτέ μην αρχίσετε κάτι που έρχεται ως επακόλουθο, προτού να κατακτήσετε πλήρως ό,τι προηγείται. Ποτέ μην προσπαθήσετε να καλύψετε τα κενά των γνώσεών σας ακόμη και με τις πιο τολμηρές υποθέσεις ή εικασίες. Άσχετα με το πόσο ικανοποιεί το μάτι σας αυτή η πολύχρωμη φυσαλίδα, μοιραία κάποτε θα εκραγεί και συ θα μείνεις μέσα στη σύγχυση.

Ανάπτυξε την υπομονή και την αυτοσυγκράτηση. Ποτέ μη φοβάσαι τη σκληρή δουλειά της επιστήμης. Μελέτα, σύγκρινε, συσσώρευε δεδομένα. Ανεξάρτητα με το πόσο τέλεια είναι τα φτερά του πουλιού, αυτό δε θα μπορέσει ποτέ να πετάξει χωρίς την υποστήριξη του ανέμου. Θυμήσου, τα δεδομένα είναι ο άνεμος της επιστήμης. Χωρίς αυτά, εσύ ποτέ δε θα μπορέσεις να απογειωθείς, χωρίς αυτά οι θεωρίες θα είναι στείρες.

Αλλά όταν σπουδάζεις και πειραματίζεσαι και παρατηρείς, να βάζεις πάντοτε τα δυνατά σου να διεισδύσεις κάτω από την επιφάνεια των δεδομένων. Ποτέ μη μεταβληθείς σε ένα θεματοφύλακα των δεδομένων. Προσπάθησε να διεισδύσεις στα μυστικά της προέλευσης των πραγμάτων, ψάχνε επίμονα για τους νόμους που τα διέπουν.

Η δεύτερη προϋπόθεση είναι να είστε ταπεινοί. Ποτέ μην σκεφτείς πως κατέχεις τα πάντα. Άσχετα με πόση εκτίμηση σε περιβάλλουν οι άλλοι, πάντα να έχεις το κουράγιο να πεις στον εαυτό σου «είμαι αδαής». Μην επιτρέψεις ποτέ στην υπερηφάνεια να σε κυριεύσει. Θα καταλήξεις ισχυρογνώμων, ενώ θα πρέπει να είσαι συμφιλιωτικός, μετριοπαθής. Θα σου στερήσει την ικανότητα να είσαι αντικειμενικός. Στην ομάδα που ηγούμαι, τα πάντα εξαρτώνται από τον ανθρώπινο περίγυρο, όλοι είμαστε ιπποσκευές σε έναν κοινό στόχο και ο καθένας τραβά το βάρος του. Ανάμεσά μας είναι δύσκολο να διακρίνεις τι είναι «δικό μου» ή «δικό σου», αλλά ο κοινός στόχος πάντα κερδίζει με αυτή τη σχέση.

Η τρίτη προϋπόθεση είναι το πάθος. Θυμήσου, η επιστήμη απαιτεί όλη τη ζωή σου – κι άλλη μια ζωή να είχες να δώσεις, δε θα ήταν αρκετή. Η επιστήμη απαιτεί από τον άνθρωπο υπέρτατη προσπάθεια και πάθος. Παθιάσου με την επιστημονική δουλειά σου και αναζητήσεις σου.

Η πατρίδα μας ανοίγει πλατιές προοπτικές για τους επιστήμονες και εσείς πρέπει να τις αδράξετε. Η επιστήμη στη χώρα μας ενθαρρύνεται γενναιόδωρα.

Τι να πούμε για τη θέση του νέου επιστήμονά μας; Εδώ όλα φαίνονται καθαρά. Πολλά δίδονται σε αυτόν, πολλά προσδοκώνται από αυτόν. Γι’ αυτόν, όπως και για εμάς, είναι θέμα τιμής να δικαιώσουμε τη μεγάλη εμπιστοσύνη της χώρας μας στην επιστήμη.

 Σημειώσεις:

¹ Το κείμενο είναι μία επιστολή που έγραψε ο Ι. Παβλόφ (διάσημος Ρώσος φυσιολόγος, του οποίου το όνομα ταυτίστηκε με τα περίφημα εργαστηριακά πειράματα γύρω από τα εξαρτημένα αντανακλαστικά και τη θεωρία του συμπεριφορισμού/ μπιχεβιορισμού και ο οποίος τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Ιατρικής το 1904) προς τους νέους επιστήμονες της πατρίδας του. Περιέχει όχι μόνο πολύτιμες συμβουλές προς εκείνους που ερευνούν στον χώρο της επιστήμης, αλλά επίσης και προς εκείνους που ερευνούν άλλους κλάδους. Παράλληλα, ένα μικρό κομμάτι του χαρακτήρα του Παβλόφ λάμπει μέσα στο γραπτό του (Πηγή: Pavlov, I. P. Selected works: Foreign Languages Publishing House).

 Θέματα

Α. Να πυκνώσετε την επιστολή του Παβλόφ σε ένα δικό σας κείμενο 80-90 λέξεων.

Β1. Ένας βιογράφος του Νομπελίστα Ι. Παβλόφ σημειώνει σχετικά με την παραπάνω ανοιχτή επιστολή του τελευταίου: «Ένα μικρό κομμάτι του χαρακτήρα του Παβλόφ λάμπει μέσα σε αυτό το γραπτό του». Μπορείτε να επαληθεύσετε αυτή την κρίση με στοιχεία της επιστολής του;

Β2. Ο Παβλόφ προτάσσει ως βασικά γνωρίσματα ενός επιστήμονα τρεις ηθικοψυχικές αρετές (συνέπεια, ταπεινότητα, πάθος). Πώς εξηγείτε την εκ μέρους του συγγραφέα πρόταξη του ηθικού στοιχείου έναντι του αμιγώς γνωστικού;

Β3. Ποιος ο τόνος της επιστολής; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

Β4. Ποια μέθοδο ανάπτυξης χρησιμοποιεί ο συγγραφέας στην 3η παράγραφο της επιστολής του;

Β5. Να παραθέσετε έναν μονολεκτικό συνώνυμο και αντώνυμο όρο για καθεμιά από τις ακόλουθες λέξεις, λαμβάνοντας υπόψη το κειμενικό περιβάλλον τους: γόνιμη, εικασίες, στείρες, μετριοπαθής, ηγούμαι.

Γ.  Σήμερα που η Πληροφορική και η Γενετική υπόσχονται ένα μέλλον λαμπρό για τον άνθρωπο, αλλά ταυτόχρονα εγκυμονούν και ποικίλους κινδύνους, τι νομίζετε ότι θα έγραφε σε μια παρόμοια επιστολή ένας επιστήμονας όπως ο Παβλόφ; Γράψτε εσείς την επιστολή (500-600 λέξεων), απευθυνόμενοι στους νέους επιστήμονες και εστιάζοντας την προσοχή σας στα προβλήματα που δημιουργούν οι ανεξέλεγκτοι πειραματισμοί της Πληροφορικής και της Γενετικής για τον άνθρωπο. Ποια ευθύνη επωμίζονται οι επιστήμονες για την επ' ωφελίᾳ της ανθρωπότητας χρήση των επιτευγμάτων της επιστήμης.

Επαναληπτικά θέματα (9) Γλώσσας Γ' Λυκείου

Η ανεκτικότητα είναι ένας κανόνας για να ζούμε στη δημοκρατία. Αλλά πρέπει να γνωρίζουμε ότι η δημοκρατία δεν είναι ένα βολικό και εύκολο καθεστώς. Απέναντι στα παραδοσιακά καθεστώτα, που ήσαν περισσότερο ομοιογενή και περισσότερο ιεραρχικά, όπου φίλοι και εχθροί ήσαν καθαρά προσδιορισμένοι, όπου ο καθένας γνώριζε ποιον να εμπιστεύεται και τι πρέπει να πιστεύει, η δημοκρατία είναι ένα καθεστώς όπου είναι «κουραστικό» να ζει κανείς.

Ανεκτικότητα σημαίνει να αποδέχεσαι ότι πρέπει να ζεις μαζί με πράγματα που τα αποστρέφεσαι: τη θρησκεία του άλλου, για παράδειγμα, τον ερωτισμό του, τις συνήθειές του. Να ανέχεσαι σημαίνει να αρνείσαι να αποκλείεις τον άλλον για τις ιδέες του ή για τη θρησκεία του. Αλλά η ανεκτικότητα δεν πρέπει να συγχέεται με την αδιαφορία. Έχω τα δικά μου κριτήρια αξιολόγησης. Μπορώ να συζητώ, να λέω ότι ορισμένες γνώμες ή συμπεριφορές μού φαίνονται κακές. Η μόνη επιφύλαξη είναι πάντοτε ο σεβασμός του άλλου. Η ανεκτικότητα δεν είναι το να λέμε «ναι» σε όλα, αλλά είναι το να μπορούμε να εκφράζουμε αντίθετες γνώμες χωρίς εχθρότητα, χωρίς ποτέ να προσφεύγουμε στη βία, για να επιβάλλουμε τις ιδέες μας. Η ανεκτικότητα πρέπει να είναι αμοιβαία. Χρειάζεται να αποδεχόμαστε ότι και οι άλλοι μπορούν να μας ασκούν κριτική, να εκφράζουν γνώμες αντίθετες προς τις δικές μας.

Υπάρχει μια ορισμένη επιτρεπτικότητα που λέει ότι όλες οι γνώμες είναι σεβαστές. Αυτό είναι απολύτως εσφαλμένο. Όλα τα πρόσωπα είναι σεβαστά και όχι όλες οι γνώμες. Εξάλλου, η πρόοδος της ανθρωπότητας συντελείται με την έλλειψη σεβασμού για μη αξιοσέβαστες γνώμες. Συγχέουν υπερβολικά την ανεκτικότητα με το «όλα είναι σεβαστά». Να ανεχόμαστε σημαίνει να μπορούμε να συζητάμε για όλα και αυτό είναι ένας καλός ορισμός της δημοκρατίας. Αντίθετα, το να αρνούμαστε τη συζήτηση, το να λέμε ότι ορισμένες γνώμες είναι αδιαμφισβήτητες, είναι αντίθετο προς τη δημοκρατική λειτουργία. Στη χώρα των Βάσκων, για παράδειγμα, δεν μπορεί κανείς να ασκήσει κριτική στις εθνικιστικές ιδέες χωρίς να τον θεωρήσουν μισαλλόδοξο. Ωστόσο, εγώ είμαι ανεκτικός, γιατί δεν απαγορεύω σε κανέναν να είναι εθνικιστής. Αλλά έχω το δικαίωμα να λέω ότι οι εθνικιστικές ιδέες δεν είναι καλές για τη δημοκρατία.

Χρειάζεται πάντοτε να θυμόμαστε ότι η ανεκτικότητα είναι μια «πολυτέλεια», όπως είναι και η δημοκρατία. Και οι δυο τους έχουν πληρωθεί πολύ ακριβά. Είναι μια πολυτέλεια, όπως μας το θυμίζει ο Νίτσε στη «Γενεαλογία της ηθικής», για την κατάσταση της οποίας χρειάστηκε να χυθούν πολλά δάκρυα και πολύ αίμα. Η ανεκτικότητα είναι μια κατάκτηση που πρέπει να υπερασπιζόμαστε με κάθε τίμημα, μια κατάκτηση της οποίας οφείλουμε να σεβόμαστε τους κανόνες. Στον 18ο αιώνα, στη διάρκεια των συζητήσεων που αναστάτωσαν το Κογκρέσο της Φιλαδέλφειας για το αν οι άθεοι θα μπορούσαν να ψηφίζουν στις αμερικανικές εκλογές - ο Λοκ τους είχε αποκλείσει, επειδή τίποτε δεν εγγυόταν την αξία του όρκου τους - ο Τζέφερσον έκανε μια λογική δήλωση: «Αν ο γείτονάς μου δεν με χτυπάει, αν δεν κλέβει το πορτοφόλι μου, μπορεί να πιστεύει σε έναν ή δύο ή τρεις θεούς...». Το όριο του απαράδεκτου είναι το να προκαλείς μια ζημιά, μια βλάβη σε κάποιον. Στις αρχές της «Θείας Κωμωδίας» του Δάντη, η Βεατρίκη λέει στον ποιητή: «Πρέπει να φοβόμαστε μόνον τα πράγματα / που θα μπορούσαν να προκαλέσουν κακό σε κάποιον. / Τα άλλα όχι· δεν είναι τρομερά».

Ένα πρόβλημα που τίθεται σε όλη την Ευρώπη, στους κόλπους των συγκροτημένων κρατών, είναι το ζήτημα της μετανάστευσης, της παραχώρησης ή όχι της ιδιότητας του πολίτη στους μετανάστες. Επανεμφανίζεται το ίδιο πρόβλημα: να συγχέουμε δηλαδή τον πολίτη με τον αδερφοποιτό. Στη δημοκρατία δεν είμαστε αδερφοποιτοί, αλλά είμαστε δυνητικά αδέρφια με βάση το νόμο. Οφείλουμε να ξεχάσουμε την ιδέα ότι η κοινωνία θα έμοιαζε με μια μεγάλη οικογένεια. Καμιά κοινωνία δεν είναι σήμερα εθνικά ομοιογενής και η δημοκρατία ποτέ δεν υπήρξε η υπεράσπιση της εθνικής ομοιογένειας. Αλλά αυτό το ζήτημα δεν πρέπει να συγχέεται με έναν πόλεμο πολιτισμών, στον οποίο δεν πιστεύω. Ζούμε ήδη σε μια παγκόσμια κοινωνία. Υπό την επίδραση των επικοινωνιών, του χρήματος, των ταξιδιών, η κοινωνία είναι σχετικά ενοποιημένη, αλλά δε διαθέτει ούτε κοινή νομοθεσία ούτε κοινή δικαιοσύνη. Έχουμε όλα τα μειονεκτήματα του παγκόσμιου κράτους χωρίς κανένα από τα πλεονεκτήματά του...

Η φιλοσοφία είναι, κατά τη γνώμη μου, στενά συνδεδεμένη με τη δημοκρατία. Η φιλοσοφία αντιπροσωπεύει στο διανοητικό πεδίο αυτό που είναι η δημοκρατία στο πολιτικό. Και οι δυο τους έχουν σκοπό την αυτονομία του ατόμου και - στην περίπτωση της φιλοσοφίας - την αυτονομία του ατόμου απέναντι στην παράδοση, τη θρησκεία, τις παραδεδεγμένες ιδέες. Για τους πολίτες η φιλοσοφία είναι η καλύτερη άμυνα ενάντια στους φανατισμούς. 

(Φερνάντο Σαβατέρ, εφημ. «ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ», 10/10/04)

Θέματα:

Α. Γράψε στο τετράδιό σου την περίληψη του κειμένου (100 λέξεις).

Β1. «Έχουμε όλα τα μειονεκτήματα του παγκόσμιου κράτους χωρίς κανένα από τα πλεονεκτήματά του…»: να σχολιάσετε σε μία παράγραφο το περιεχόμενο του χωρίου.

Β2. Τι δηλώνουν τα εισαγωγικά στις ακόλουθες περιπτώσεις:
-  «Θείας Κωμωδίας»
-  «Πρέπει να φοβόμαστε μόνον τα πράγματα / που θα μπορούσαν να προκαλέσουν κακό σε κάποιον. / Τα άλλα όχι· δεν είναι τρομερά».
- είναι «κουραστικό»
Β3. α. Να επισημάνετε τη δομή και τους τρόπους ανάπτυξης της 3^ης παραγράφου.
β. Γράψτε δύο τίτλους για το κείμενο, χρησιμοποιώντας λογικά και συνυποδηλωτικά, αντίστοιχα, τη γλώσσα.
B4. Ποιους τρόπους πειθούς χρησιμοποιεί ο Σαβατέρ στην 4^η παράγραφο; Πιστεύετε πως εξυπηρετούν τις προθέσεις του;
Β5. Γράψε από ένα συνώνυμο για τις λέξεις: αποστρέφεσαι, επιφύλαξη, τίμημα, μειονεκτήματα, συνδεδεμένη.

Γ. Στην εποχή μας αναζωπυρώνονται παντού φαινόμενα φανατισμού, εθνικισμού και μισαλλοδοξίας. Ποιον αντίκτυπο έχουν στις ανθρώπινες κοινωνίες αυτά τα φαινόμενα και με ποιους τρόπους νομίζετε ότι τα άτομα μπορούν να συνυπάρχουν ειρηνικά στις σύγχρονες πολυπολιτισμικές κοινωνίες. Το κείμενό σου να έχει τη μορφή ομιλίας  την οποία θα εκφωνήσεις στα πλαίσια ενός ευρωπαϊκού προγράμματος με θέμα «Ευρωπαϊκός πολιτισμός και πολυπολιτισμικότητα».

Πρωτομαγιά 2012, 103 χρόνια από τη γέννηση του Γ. Ρίτσου

Στις 2  Σεπτεμβρίου 1934, υπό τη βινιέτα «Κόκκινος Στίχος», με τίτλο «Προλετάριοι», ο Γιάννης Ρίτσος (με το ψευδώνυμο ΣΟΣΤΙΡ) δημοσιεύει στο "Ριζοσπάστη" το παρακάτω ποίημα, αφιερωμένο στην πρωτοπόρα εργατική τάξη:

«Εσύ, εγώ: φελλοί στην τρικυμία.

Εμείς: φλόγες της ίδιας πυρκαγιάς.
Κόσμος πλατύς, σκοπός, καρδιά μας μία                                                  
κι οι πίκρες σπαθιά της Λευτεριάς.
Δεν ξέρουμε να κλαίμε, στη ματιά μας
τ' όραμα λάμπει κόκκινης Αυγής,
λυώνουμε τον καϋμό μας στη φωτιά μας
κι οργή ξερνούν τα χείλια της πληγής.
Το "χτες" της ιστορίας το δρόμο παίρνει
και πίσω του ακολουθάει ο κουρνιαχτός,
τις πλάτες μας η μνήμη του κι' αν γέρνει
στο φως του όμως ο δρόμος ανοιχτός.
Ατράνταχτή μας δύναμη το Δίκηο.
Ο,τι δικό μας ξένο ήταν ως χτες
μα η στέρηση λοστός σε χέρι αντρίκιο
βιάζει όσες πόρτες μένουν σφαλιχτές.
Κυριαρχικά περνάμε και τραβάμε.
Ολοι για όλους. Νόμο και δεσμό
ζητάμε την Αγάπη που αγαπάμε
- κύτταρα εμείς, στον ίδιο οργανισμό.
Η ζωή μας κλει τον τάφο, κι απ' τη χτίση
τις ρυπαρές ξεφτάμε ζωγραφιές.
Έχει η καρδιά χαρές να καταχτήσει
κι' ο νους ανυποψίαστες ωμορφιές.